Wyspy_Owcze
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
Wyspy Owcze (farer. Føroyar, duń. Færøerne) – archipelag wysp wulkanicznych (o powierzchni 1399 km²) na Morzu Norweskim, mniej więcej w połowie drogi między Norwegią a Islandią. Stanowią terytorium zależne Danii.
Ośrodkiem administracyjnym jest Thorshavn (farer. Tórshavn). Głównymi miastami Wysp Owczych są: Klaksvík, Hoyvík, Argir. Żyje tam około 49 000 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi 35 osób/km². Językami urzędowymi są farerski i duński. Mieszkańcy wyznają w większości luteranizm.
Spis treści |
Wyspy posiadają własny 32-osobowy parlament – Løgtingið (Pełna, oficjalna nazwa: Føroya løgting), działający z niewielkimi przerwami od czasów wikińskich, i odpowiedzialny przed nim rząd – Landsstýrið tworzony przez premiera (obecnie pełni tę funkcję Jóannes Eidesgaard) oraz sześciu ministrów (Handlu i Przemysłu, Finansów, Rybołówstwa, Kultury i Edukacji, Usług Socjalnych i Zdrowotnych oraz Spraw Wewnętrznych). Archipelag ma także także dwóch deputowanych w parlamencie duńskim oraz Radzie Nordyckiej. W kompetencji rządu duńskiego leży prowadzenie polityki zagranicznej, obronnej i konstytucyjnej Wysp, aczkolwiek mają one co nieco do powiedzenia w kwestii międzynarodowej, czego dowodem jest odrzucenie w referendum członkostwa w Unii Europejskiej. Reprezentantem Danii na Wyspach Owczych jest królewski administrator (inaczej wysoki komisarz, farer. Rigsombudsmand), obecnie Søren Christensen[2].
Główne partie polityczne i ich poparcie
Na Wyspach Owczych wybory do parlamentu odbywają się co cztery lata, bierze w nich udział siedem partii. Prócz tradycyjnego podziału na prawicę, lewicę i centrum liczy się także stosunek do niezależności wobec Danii. Ostatnie wybory miały miejsce 20 stycznia 2004 roku i zakończyły się z następującymi rezultatami:
| Partia Unii (Sambandsflokkurin) | 7 501 | 23,7 | 7 |
| Partia Socjaldemokratyczna (Javnaðarflokkurin) | 6 921 | 21,8 | 7 |
| Partia Republikańska (Tjóðveldisflokkurin) | 6 890 | 21,7 | 8 |
| Partia Ludowa (Fólkaflokkurin) | 6 530 | 20,6 | 7 |
| Partia Centralna (Miðflokkurin) | 1 661 | 5,2 | 2 |
| Partia Niepodległościowa (Sjálvstýrisflokkurin) | 1 461 | 4,6 | 1 |
| Partia Humorystyczna (Stuttligi Flokkurin) | 747 | 2,4 | 0 |
| Suma | 31 711 | 95[3] | 32 |
Partie, których nazwy zostały pogrubione tworzą aktualnie rządzącą koalicję, posiadającą 21 miejsc w parlamencie[4].
Podział administracyjny
Wyspy Owcze podzielone są na sześć regionów i siedem okręgów wyborczych: Eysturoy, Norðoyar (także Norðoyggjar), Sandoy, Streymoy (podzielony na dwa okręgi wyborcze), Suðuroy oraz Vágar. Dzielą się one obecnie na 34 okręgi gminne. Do roku 2004 istniało 48 takich okręgów; rząd prowadzi politykę zachęcania do oddolnego łączenia się gmin, w związku z czym można oczekiwać, że liczba ich wkrótce ulegnie dalszej redukcji.
[ Geografia
Archipelag tworzy 18 wysp wulkanicznych o powierzchni górzystej. Największe z nich to Streymoy (373 km²) i Eysturoy (286 km²). Najwyższym wzniesieniem Wysp Owczych jest Slættaratindur na Eysturoy (882 m n.p.m.). Wzniesienia przecinają liczne doliny. Wybrzeża – na ogół skaliste i strome, tylko gdzieniegdzie mają charakter fiordów. Najwyższe klify w Europie o wysokości do 800 m. Rzeki są krótkie. Na wyspach występują także jeziora, z których największym jest Sørvágsvatn na wyspie Vágar.
Przybliżone współrzędne Wysp Owczych: 62°00′ N 06°47′ W (Tórshavn na wyspie Streymoy, w centrum archipelagu).
[ KlimatWyspy Owcze leżą w strefie klimatu umiarkowanego, wykazującego bardzo silne wpływy oceaniczne. Charakteryzuje się on. m.in. wysokim poziomem opadów, relatywnie ciepłymi zimami i chłodnymi latami. Dzięki ogrzewającemu Wyspy ciepłemu Prądowi Zatokowemu średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 0°C. Średnia temperatura w sierpniu to 11°. Wpływ oceanu powoduje, iż na wyspach jest na ogół pochmurnie, występują częste mgły i silne wiatry.
[ HistoriaWyspy były zamieszkane przez eremitów irlandzkich już w VII wieku, następnie zostały zasiedlone przez Normanów (wikingów) w VIII wieku, a od 1035 roku stanowiły posiadłość Norwegii. Wraz z nią zostały przyłączone w 1380 do Danii. W 1814 Dania utraciła Norwegię, ale zachowała Wyspy Owcze. Nałożony na wyspy duński monopol handlowy spowodował zahamowanie ich rozwoju gospodarczego. W tym czasie narastał ruch nacjonalistyczny, który dążył do uzyskania niepodległości. W pierwszej połowie XIX wieku wyspom przyznano ograniczoną autonomię. Ruch nacjonalistyczny doprowadził jednocześnie do powstania pisanego języka farerskiego, który jest, obok duńskiego, językiem urzędowym Wysp. W latach 1940-1945 archipelag, jako istotny dla przebiegu Bitwy o Atlantyk punkt strategiczny, zajęty był przez wojska brytyjskie. W roku 1948 podpisano nowe warunki współzależności między Wyspami Owczymi a Danią, uzyskując tym samym szerszą autonomię.
[ Demografia| Liczba ludności | 47 511 |
| 0 - 14 lat | 20,6% |
| 15 - 64 lat | 65,3% |
| ponad 64 lata | 14,1% |
| W całej populacji | 35 lat |
| Mężczyzn | 34,8 lat |
| Kobiet | 35,3 lat |
| Przyrost naturalny | 0,543% |
| Współczynnik urodzeń | 14,12 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 8,69 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | <0 migrantów/1000 mieszkańców |
| przy narodzeniu | 1 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 0,996 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 1,115 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,83 mężczyzn/kobiet |
| W całej populacji | 6,01 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 7,25 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 4,76 śmiertelnych/1000 żywych |
| W całej populacji | 79,49 lat |
| Mężczyzn | 76,06 lat |
| Kobiet | 82,93 lat |
| Rozrodczość | 2,15 urodzin/kobietę |
Ludność
Mieszkańcy Wysp (Farerowie) są w zdecydowanej części potomkami osadników normańskich pochodzących z terenów obecnej Norwegii. Poza nimi na terenie Wysp zamieszkuje spora liczba Duńczyków (ok. 5%) a także niewielka liczna osób (w sumie ok. tysiąca) pochodzących z innych krajów:głównie Islandii, Grenlandii a także z Polski.
Ponad 1/4 całej populacji (w tym niemal wszyscy imigranci) zamieszkuje w stolicy kraju - Torshavn
Języki i wyznania
Mieszkańcy Wysp Owczych posługują się językiem farerskim, który jest językiem urzędowym kraju. Niewielka grupa imigrantów z Danii (zamieszkująca głównie w stolicy i innych większych miastach) posługuje się też na co dzień językiem duńskim, który jest drugim językiem urzędowym i jest znany także farerskojęzycznej większości mieszkańców. Ponadto na wyspach dość powszechna jest znajomość języka angielskiego.
Niemal cała populacja Wysp należy do kościoła luterańskiego
Zmiany liczby mieszkańców
| 1327 | ok. 4 000 |
| 1350 | ok. 2 000 |
| 1769 | 4 773 |
| 1801 | 5 255 |
| 1834 | 6 928 |
| 1840 | 7 314 |
| 1845 | 7 782 |
| 1850 | 8 137 |
| 1855 | 8 651 |
| 1880 | 11 220 |
| 1900 | 15 230 |
| 1911 | ok. 18 800 |
| 1925 | 22 835 |
| 1950 | 31 781 |
| 1970 | ok. 38 000 |
| 1975 | 40 441 |
| 1985 | 45 749 |
| 1989 | 47 787 |
| 1995 | 43 358 |
| 1996 | 43 784 |
| 1997 | 44 262 |
| 1998 | 44 817 |
| 1999 | 45 409 |
| 2000 | 46 196 |
| 2001 | 46 996 |
| 2002 | 47 704 |
| 2003 | 48 214 |
| 2004 | 48 353 |
| 2005 | 48 371 |
W lutym 2005 r. na Wyspach było zarejestrowanych 95 miejscowości, przy czym niektóre z nich istniały tylko jako pojedyncze domy zamieszkane przez kilka osób, a nawet pozbawione stałej ludności.
Największe miejscowości na Wyspach (powyżej 500 mieszkańców), stan na luty 2005 r.
| 1 | Tórshavn | Tórshavnar | 12.582 |
| 2 | Klaksvík | Klaksvíkar | 4.681 |
| 3 | Hoyvík | Tórshavnar | 2.951 |
| 4 | Argir | Tórshavnar | 1.881 |
| 5 | Fuglafjørður | Fuglafjarðar | 1.542 |
| 6 | Vágur | Vágs | 1.420 |
| 7 | Vestmanna | Vestmanna | 1.251 |
| 8 | Tvøroyri | Tvøroyrar | 1.170 |
| 9 | Miðvágur | Miðvágs | 1.032 |
| 10 | Sørvágur | Sørvágs | 974 |
| 11 | Leirvík | Leirvíkar | 853 |
| 12 | Toftir | Nes | 832 |
| 13 | Saltangará | Runavíkar | 830 |
| 14 | Kollafjørður | Tórshavnar | 822 |
| 15 | Strendur | Sjóvar | 817 |
| 16 | Sandavágur | Sandavágs | 744 |
| 17 | Hvalba | Hvalbiar | 663 |
| 18 | Eiði | Eiðis | 651 |
| 19 | Skáli | Runavíkar | 618 |
| 20 | Sandur | Sands | 596 |
| 21 | Norðragøta | Gøtu | 575 |
Pełna, alfabetyczna lista osiedli na Wyspach Owczych znajduje się w artykule: Miasta Wysp Owczych.
[ Sport
Wyspy Owcze mają 2 sporty narodowe. Są nimi piłka nożna oraz wyścigi łodzi wiosłowych. Reprezentacja piłkarska jest uwielbiana wśród mieszkańców wysp. W lidze tego kraju pojawiło się kilku Polaków: Krzysztof Popczyński, Marek Wierzbicki, Marcin Dawid, Robert Rzeczycki, Rafał Kwieciński oraz Tomasz Sajdak, a najpopularniejszymi zespołami są: HB Tórshavn, B36 Tórshavn, GÍ Gøta i KÍ Klaksvík.
[ MediaWyspy Owcze posiadają szereg niezależnych mediów. Jest to: sześć gazet, cztery magazyny, trzy rozgłośnie radiowe oraz jedna stacja telewizyjna. Najstarszą spośród wszystkich gazet jest Dimmalætting, który rozpoczął pracę w 1878 roku i mimo wielu zmian, działa do dziś. Kolejne to: Sosialurin (1927, upolityczniona), Oyggjatíðindi, Norðlýsið (tyczy się północnej części archipelagu), Vinnuvitan (o biznesie), Vikublaðið. Magazyny to: Frøði (naukowy), Kvinna (2004, dla kobiet), OutsiderMagazine, Vencil (kulturowe). Rozgłośniami są: Kringvarp Føroya (działa od 1957 roku), Lindin (chrześcijańska) i Rás 2. Sjónvarp Føroya (SvF), jest jedyną stacją telewizyjną Wysp, audycje prowadzone są w języku farerskim, powstała w 1984 roku.
[ Przypisy
- (fo) (en) Biuro Premiera Wysp Owczych
- (fo) (en) Urząd Statystyczny Wysp Owczych
- (fo) (en) Rada ds. Turystyki na Wyspach Owczych
- (en) (de) (dk) Przewodnik po Wyspach Owczych
- (en) Przepiękne zdjęcia Wysp
- (en) Zdjęcia z Wysp Owczych
- (en) Zdjęcia z Wysp Owczych
- (fo) Kamery internetowe
- (dk) Duńska strona o Wyspach Owczych
- (pl) http://wyspy-owcze.pl
Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria zależne: Gibraltar • Guernsey • Jan Mayen • Jersey • Svalbard • Wyspa Man • Wyspy Owcze
Terytoria autonomiczne (stanowią integralną część państw): Athos (Grecja) • Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Czuwaszja (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Komi (Rosja) • Kosowo (Serbia) • Krym (Ukraina) • Mari Eł (Rosja) • Mordwa (Rosja) • Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) • Szkocja (Wielka Brytania) • Tatarstan (Rosja) • Udmurcja (Rosja) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia)
Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej: Naddniestrze (Mołdawia) • Sealandia
Borðoy • Eysturoy • Fugloy • Hestur • Kalsoy • Koltur • Kunoy • Lítla Dímun • Mykines • Nólsoy • Sandoy • Skúvoy • Stóra Dímun • Streymoy • Suðuroy • Svínoy • Vágar • Viðoy
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1