Plantae
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| Rośliny | |
| Systematyka | |
| Domena | jądrowce |
| Królestwo | rośliny |
| Nazwa systematyczna | |
| Archaeplastida | |
| Systematyka Wikispecies | |
| Galeria Wikimedia Commons | |
Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i samożywne organizmy, wykorzystujące energię słoneczną za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne, saprofityczne i pasożytnicze, ale mają one charakter wtórny). Rośliny zbudowane są z komórek, tworzących u roślin wyżej uorganizowanych tkanki i organy. Umożliwiają one im oddychanie, odżywianie, wzrost i rozwój. Proces fotosyntezy prowadzą dzięki chloroplastom zawierającym chlorofil a i pochodzącym z endosymbiozy sinic. Produktem zapasowym jest skrobia. Posiadają sztywną, zwykle celulozową ścianę komórkową. Rośliny cechują się także zdolnością do nieprzerwanego wzrostu za sprawą tkanek twórczych mających stałą zdolność do podziału komórek. Zazwyczaj są trwale przytwierdzone do podłoża. Ewolucja spowodowała ogromne zróżnicowanie form ich budowy oraz przystosowanie do różnorodnych warunków środowiskowych panujących na Ziemi.
Spis treści |
Początkowo termin roślina odnosił się w nauce do organizmów jedno- i wielokomórkowych o komórkach osłoniętych ścianami komórkowymi i/lub zdolnych do samożywności. Do roślin zaliczano wszystkie organizmy nie będące zwierzętami. Takie postrzeganie roślin i podział świata żywego na Ziemi zapoczątkował już Arystoteles, utrwalił w czasach nowożytnych Karol Linneusz dzieląc organizmy między dwa królestwa: Vegetabilia (później zwane Plantae) oraz Animalia. Podział ten utrzymywał się do początków XX wieku, a pozostałością szerokiego pojmowania świata roślin jest zakres zainteresowań tradycyjnie rozumianej botaniki, której przedmiotem badań były nie tylko rośliny naczyniowe, mszaki, glony, ale także bakterie i grzyby.
W XX wieku ze świata roślin wyłączono w osobne królestwa bakterie (z sinicami) i grzyby, z czasem także znaczną część glonów. W rozpowszechnionych w drugiej połowie XX wieku podziałach świata żywego, rośliny stanowiły jedno z 6 królestw obejmujących w sumie wszystkie organizmy jądrowe i bezjądrowe (podziały Roberta Whittakera i Lynn Margulis z 1978 r. oraz Thomasa Cavaliera-Smitha z 1983 i 1998 r.).
W 2005 r. Adl, Simpson i 25 innych taksonomów wydzielili w obrębie jądrowców 6 głównych kladów (określanych mianem supergrup), z których jedna obejmuje rośliny i nazwana została Archaeplastida[1]. Ze względu na pochodzenie od wspólnego przodka do kladu tego zaliczone zostały glaukofity, krasnorosty i zielenice (w tym rośliny lądowe).
[ Podział roślinPodział naturalny czyli systematyka
Naturalny podział roślin ewoluował wraz z rozwojem wiedzy o ich pochodzeniu i ewolucji. Wiele grup organizmów uznawanych w przeszłości za rośliny okazało się być organizmami o zupełnie różnym i odrębnym pochodzeniu (np. sinice, brunatnice, okrzemki). Wiele tradycyjnie wyróżnianych taksonów wysokiej rangi systematycznej okazało się być grupami parafiletycznymi (np. zielenice, mszaki, dwuliścienne). Coraz bardziej złożony i dokładny obraz drzewa filogenetycznego roślin powoduje, że coraz trudniej jest posługiwać się jednostkami klasyfikacji biologicznej. Coraz częściej w opisie systematyki, zwłaszcza wysokich pod względem rangi systematycznej grup roślin, używa się terminu klad określającego organizmy pochodzące od wspólnego przodka lub po prostu terminu grupa.
Za najbardziej zbliżone do pierwszych przodków roślin uważane są glaukofity, z których najpierw wyodrębniły się krasnorosty, a później rośliny zielone (Chloroplastida, syn.: Viridiplantae, Chlorobionta). Z roślin zielonych powstały trzy linie rozwojowe, których przedstawiciele żyją obecnie. Jedna z nich to klasa prazynofitów, następna to linia prowadząca m.in. do watkowych i zielenic właściwych, w końcu trzecia linia określana nazwą naukową Charophyta (Streptophyta). Z tej ostatniej wyodrębniały się kolejno następujące klasy zielenic: Chlorokybophyceae, klebsormidiofitowe, zrostnice oraz linia, z której powstały ramienicowe i w końcu rośliny lądowe (telomowe).
[ Taksonomia i nazewnictwo roślin
Podstawową jednostką systematycznego podziału roślin jest gatunek. Dotychczas poznano ok. 310 tysięcy gatunków roślin, szacuje się ich liczbę na ok. 500 tysięcy. Najbardziej zróżnicowane gatunkowo taksony to: okrytonasienne (259 tys. gatunków), paprotniki (20 tys.), mszaki (15 tys.), krasnorosty (5 tys.), zielenice (2 tys.), widłakowe (1,2 tys.), nagonasienne (0,7 tys.).
Najważniejsze jednostki podziału taksonomicznego roślin (kategorie systematyczne) to: królestwo, gromada (-phyta), klasa (-opsida, -atae), rząd (-ales), rodzina (-aceae), rodzaj, gatunek. Kategorie te uzupełniane są przez jednostki pomocnicze (np. pod- i nadrzędy). W obrębie gatunku może zostać wyróżniony podgatunek, odmiana i forma. W klasyfikacji roślin uprawnych stosuje się także podział na kultywary.
Obok nazw pospolitych w językach narodowych rośliny posiadają unikalne nazwy naukowe. Nazwy te tworzone są według zasad i zaleceń zebranych w aktualizowanym co kilka lat Międzynarodowym Kodeksie Nomenklatury Botanicznej. Nazwy naukowe ustalane są dla wszystkich taksonów reprezentujących wszystkie kategorie systematyczne. Ich stosowanie ułatwia porozumiewanie się w gronie botaników całego świata i docieranie do poszukiwanych informacji (przeszukiwanie baz danych).
W gatunkowych nazwach naukowych pierwszy wyraz (rzeczownik pisany wielką literą) oznacza nazwę rodzaju, drugi (przymiotnik pisany małą literą) wraz z poprzednim oznacza gatunek. Nazwy zapisywane, czytane i odmieniane są zgodnie z zasadami języka łacińskiego, niezależnie od tego z jakiego języka pochodzą słowa składowe.
[ System naturalny roślinDrzewo filogenetyczne roślin współczesnych[2] [3]:
Klasyfikacja biologiczna[potrzebne źródło]:
- Królestwo: rośliny (Plantae)
- Gromada: glaukocystofity (Glaucophytes, Glaucocystophytes) (glony)
- Gromada: krasnorosty (Rhodophyta) (glony)
- Gromada: zielenice (Chlorophyta) (glony)
- Gromada: mszaki (Bryophyta)
- Podkrólestwo: rośliny naczyniowe (Tracheobionta)
- Gromada: ryniofity, ryniofyty (Rhyniophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: trymerofity, trimerofyty (Trimerophyta, Trimerophytophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: zosterofilofity, zosterofyle (Zosterophyllophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: kladoksylony (Cladoxylophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: psylofity (Psilotophyta Heintze) (rośliny kopalne)
- Gromada: paprotniki (Polypodiophyta Cronquist, Filicinophyta, Pteridophyta)
- Gromada: skrzypy (Equisetophyta B. Boivin, Sphenophyta)
- Gromada: widłaki, widłakowe (Lycopodiophyta D.H. Scott, Lycophyta)
- Nadgromada: rośliny nasienne (Spermatophyta, Anthophyta)
- Gromada: paprocie nasienne (Pteridospermophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: pranagozalążkowe (Progymnospermophyta) (rośliny kopalne)
- Gromada: nagonasienne (Pinophyta, Coniferophyta)
- Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta, Angiospermophyta)
Podziały sztuczne
Podziały sztuczne wyróżniają grupy roślin na podstawie jednego kryterium. Wyróżniane grupy zawierają rośliny podobne pod jakimś tylko jednym względem, a pod wieloma innymi niepodobne do siebie.
[ Podziały ze względu na sposób rozwojuZe względu na wielokrotność występowania okresu rozmnażania generatywnego, rośliny dzielą się na:
- rośliny monokarpiczne – zakwitają i wydają nasiona tylko raz w swym życiu (rośliny jednoroczne, dwuletnie i hepaksanty).
- rośliny polikarpiczne – cykl rozwoju generatywnego występuje wielokrotnie (większość bylin, krzewów i drzew).
W zależności od typu budowy i trwałości łodygi, a także cyklu rozwojowego rośliny dzielą się na:
Formy życiowe roślin wg systemu Raunkiaera[4] zostały podzielone ze względu na położenie i sposób ochrony pąków w okresie niesprzyjającym dla rozwoju roślin. Wyróżnił on:
- fanerofity, rośliny jawnopączkowe
- chamefity, rośliny niskopączkowe
- hemikryptofity, rośliny naziemnopączkowe
- terofity – rośliny jednoroczne nie zawiązujące pączków zimowych
- kryptofity, rośliny skrytopączkowe
- epifity – porośla, czasami zaliczane do fanerofitów
Ze względu na środowisko kryptofity można podzielić na:
- geofity, rośliny ziemnopączkowe
- helofity, rośliny błotnopączkowe, geofity bagienne
- hydrofity, rośliny wodnopączkowe
Można je także podzielić ze względu na sposób wykształcania organów podziemnych:
- geofity cebulkowe (np. tulipan, czosnek)
- geofity ryzomowe (np. kosaciec, konwalia)
- geofity korzeniowe (np. ostrożeń)
Ze względu na zapotrzebowanie na wodę wyróżnia się następujące grupy roślin:
- hydrofity – rośliny wodolubne
- hygrofity – rośliny bagienne, wilgociolubne
- mezofity – rośliny mające średnie lub zmienne zapotrzebowanie na wodę
- tropofity – rośliny klimatu zmiennego, pojawiające się cyklicznie
- halofity – słonorośla, lubią tereny o dużym zasoleniu, np. nad morzami (np. mikołajek nadmorski)
- kserofity – rośliny sucholubne
- sukulenty – rośliny gruboszowate
- suchorośla – suchorosty, sklerofity.
W zależności od wymagań w stosunku do światła rośliny dzielą się na:
- rośliny światłolubne, heliofity
- rośliny cieniolubne, skiofity
- rośliny kompasowe – dla ochrony przed silnym południowym światłem ustawiają blaszkę liściową płaską powierzchnią ku wschodowi i zachodowi (np. sałata kompasowa)
Uwzględniając kwasowość gleby (odczyn gleby) mierzoną w pH wyróżnia się:
- rośliny zasadolubne, bazofity – wymagają gleb zasadowych
- rośliny kwasolubne, rośliny acidofilne, acidofity – wymagają gleb kwaśnych, bezwapniowych
Obserwując tolerancję roślin na występowanie różnych pierwiastków rośliny dzielą się na:
- rośliny wapieniolubne, kalcyfity – potrzebują gleb wapiennych z dużą ilością wapnia
- rośliny azotolubne, rośliny nitrofilne, nitrofile – potrzebują gleb bogatych w związki azotowe
- rośliny słonolubne, słonorośla, halofity – rosną na glebach bogatych w sole
- rośliny galmanowe – rosną na podłożu bogatym w związki metali ciężkich (np. ołów, cynk), rośliny wskaźnikowe (np. fiołek, zawciąg)
Rośliny owadożerne przystosowały się do gleb ubogich w sole mineralne i pozyskują je chwytając zwierzęta (np. rosiczka, pływacz).
[ Podział ze względu na kryterium użytkowe
- rośliny cukrodajne
- rośliny garbnikodajne
- rośliny kauczukodajne
- rośliny miododajne
- rośliny oleiste
- rośliny owocowe
- rośliny ozdobne
- rośliny pastewne
- rośliny przemysłowe
- rośliny przyprawowe
- rośliny warzywne
- rośliny włókniste
- rośliny zbożowe
- rośliny zielarskie
Znaczenie ekologiczne
Rośliny są fundamentalną częścią życia na Ziemi, bez nich nie mogłaby istnieć większość innych form życia (w tym człowiek). Proces fotosyntezy jest podstawowym źródłem energii i materii organicznej w niemal wszystkich typach ekosystemów. Proces ten radykalnie zmienił skład chemiczny atmosfery, czego efektem jest 21% stężenie w niej tlenu. Zwierzęta i większość pozostałych organizmów żyjących na Ziemi są aerobami zależnymi od tlenu. Rośliny są pierwotnymi producentami w większości lądowych ekosystemów i stanowią podstawowe ogniwo łańcucha pokarmowego. Dla wielu organizmów rośliny stanowią źródło pokarmu, są schronieniem i podstawowym komponentem kształtującym siedlisko.
Znaczenie użytkowe
Rośliny dostarczają nam: tlenu, pożywienia, włókien, drewna, papieru, paliw, leków, barwników, żywic, olejków eterycznych, kauczuku. Kształtują nasze środowisko życia (ekosystem) oddziałując na warunki klimatyczne, zmniejszając zanieczyszczenia powietrza i hałas. Rośliny wiążą dwutlenek węgla (ważny gaz cieplarniany). Wpływają także na nasze środowisko kulturowe ze względu na walory estetyczne, krajobrazowe, znaczenie religijne.
[ Zagrożenia i ochronaŚwiat roślin staje w obliczu licznych zagrożeń w związku z działalnością człowieka. Przekształcanie warunków środowiskowych, fragmentacja siedlisk, introdukowanie organizmów obcych i nadmierna eksploatacja należą do największych problemów w zachowaniu różnorodności roślin. Ze względu na ograniczone zasoby, do najbardziej zagrożonych należą gatunki o niewielkich populacjach, endemiczne dla niewielkich obszarów (np. wysp). Znane są przykłady nadzwyczajnego zubożenia flory i zagłady wielu gatunków np. z Hawajów, wyspy św. Heleny. Ze względu na znaczenie roślin dla całego świata żywego naszej planety, zmniejszanie się zróżnicowania flory pociąga za sobą straty w innych grupach organizmów (np. w wyspecjalizowanych grupach owadów zapylających).
W celu powstrzymania spadku różnorodności roślin podejmowane są przez rządy i społeczności wielu krajów liczne inicjatywy. Powstają obszary chronione, banki nasion, podejmowane są działania z zakresu ochrony czynnej, wprowadzane są regulacje prawne chroniące różnorodność gatunkową roślin. Przykładem takich przepisów jest konwencja waszyngtońska ograniczająca handel gatunkami zagrożonymi i Dyrektywa Siedliskowa (w krajach UE), wymagająca tworzenia obszarów Natura 2000, w których skutecznie mają być zachowywane gatunki zagrożone w Europie. Wiedza o stanie i zagrożeniach roślin gromadzona jest w czerwonych księgach i listach, dzięki czemu wiadomo o priorytetach koniecznych działań i skali zagrożeń dla flor różnych obszarów. Wprowadzana jest także ochrona gatunkowa roślin.
[ Zobacz też- Mikrobiologia – nauka o mikroorganizmach
- Algologia – nauka o glonach
- Mikologia – nauka o grzybach (znana bardziej pod niepoprawną nazwą "Mykologia")
- Przegląd zagadnień z zakresu biologii
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1