Owady
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| Owady | |
Przedstawiciel podgromady: złotook drapieżny | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Gromada | owady |
Nazwa systematyczna | |
Insecta | |
Linnaeus, 1758 | |
Owady (Insecta, przestarzale: insekty) – gromada stawonogów. Najliczniejsza grupa zwierząt. Szacunkowa liczba gatunków owadów wynosi około 1 miliona. Są to zwierzęta wszystkich środowisk lądowych, wtórnie przystosowały się też do środowiska wodnego. Były pierwszymi zwierzętami, które posiadły umiejętność aktywnego lotu. Rozmiary ciała owadów wahają się od 0,25 mm do ponad 350 mm. W Polsce do najliczniej reprezentowanych rzędów owadów należą: motyle, chrząszcze, błonkówki i muchówki. Owady mają olbrzymie znaczenie dla ekosystemów, są wśród nich też szkodniki (z ludzkiego punktu widzenia), organizmy pasożytnicze i komensale. Dużą grupę stanowią owady przenoszące choroby pasożytnicze, bakteryjne i wirusowe. Nauka zajmująca się owadami to entomologia.
Spis treści |
Ze względu na małą ilość dowodów kopalnych (głównie skamieniałości utrwalonych w mulistych osadach), nie można jednoznacznie określić jak przebiegała ewolucja owadów. Pierwotne owady zamieszkiwały lasy węglowe, pokrywające Ziemię ponad 300 000 000 lat temu. Na podstawie analizy wczesnych skamieniałości stwierdzono że niektóre owady jak np. ważka różnoskrzydła czy karaczan nie różniły się znacząco pod względem anatomii ciała od współcześnie żyjących gatunków. Jednakże większość pierwotnych insektów znacznie wyewoluowała bądź wyginęła.
[ Morfologia funkcjonalnaCiało wszystkich owadów podzielić można na trzy odcinki:
- głowę (caput),
- tułów (thorax),
- odwłok (abdomen).
Głowa
składa się z dwóch części:
- mózgową, która podobnie jak u zwierząt wyższych np. kręgowców osłania mózg i odchodzące od niego nerwy.
- twarzową, gdzie mieszczą się narządy gębowe.
Tułów
Tułów (thorax) to drugi (od przodu) odcinek ciała, składający się z trzech - mniej lub bardziej zlanych ze sobą - segmentów. Składa się z przedtułowia, śródtułowia i zatułowia. Na każdym segmencie występuje para odnóży, a na śródtułowiu i zatułowiu obecna jest także para skrzydeł (owady uskrzydlone).
Odwłok
u owadów składa się w rozwoju embrionalnym zazwyczaj z 11 segmentów, których ilośc w późniejszych stadiach ulega redukcji do liczb charakterystycznych dla pewnych rzędów.
Układ oddechowy
Układ oddechowy owadów zbudowany jest z systemu rozgałęzionych rurek zwanych tchawkami. Powietrze dostaje się do systemu tchawek przez przetchlinki - niewielkie otwory w powierzchni ciała. Liczba i położenie przetchlinek są różne u różnych gatunków. Maksymalna liczba przetchlinek wynosi 20 (8 par przetchlinek tułowiowych i 2 pary odwłokowych). Następnie powietrze wędruje systemem rozgałęziających się tchawek, które sięgają do wszystkich okolic ciała zwierzęcia. Tchawki mają chitynową osłonkę, zapewniającą odpowiednią elastyczność ścianek. Tlen dostarczany jest wprost do komórek. Wymiana powietrza z tchawek odbywa się przez dyfuzję gazów oraz dzięki skurczom mięśni tułowia i odwłoka. Wewnątrz ciała tchawki kończą się ślepo, mikroskopijnej wielkości delikatnymi, wypełnionymi płynem tracheolami. Wymiana gazowa zachodzi na drodze dyfuzji pomiędzy płynem wypełniającym tracheole, a komórkami ciała. Larwy owadów żyjące w wodzie oddychają skrzelotchawkami. Są to cienkościenne blaszki na odwłoku prowadzące do właściwych tchawek. U owadów występuje więc bezpośrednie dostarczenie tlenu do każdej komórki ciała z pominięciem układu krążenia. Zapewnia to wysoką wydajność wymiany gazowej, niezbędną do lotu.
[ Rozwój owadówRozwój owadów od jaja do postaci dorosłej (imago) obejmuje serię złożonych przemian (cykl życiowy), obejmujących także przeobrażenie czyli metamorfozę. Wyróżnia się dwa typy przeobrażenia: zupełne i niezupełne.
Przeobrażenie niezupełne - w cyklu życiowym występują trzy stadia rozwojowe. Pośrednim stadium rozwojowym jest tylko larwa(zazwyczaj kilka różnych stadiów larwalnych, różniących się wielkością), przypominająca morfologicznie postać dorosłą.
Typowy przebieg metamorfozy zupełnej obserwuje się u motyli, chrząszczy, chruścików, muchówek i błonkówek. Składają się na nią cztery stadia rozwojowe: jajo, larwa, poczwarka i osobnik dorosły. Stadia pośrednie nie są w tym wypadku podobne do owada dorosłego.
Owady są bardzo zróżnicowaną ekologicznie grupą, zasiedlają najróżniejsze środowiska i siedliska. Ze względu na środowisko wyróżnia się kilka grup ekologicznych, np. owady wodne, owady lądowe, koprofaunę, nekrofaunę, gatunki ksylofagiczne, saprobiontyczne itd.
[ Znaczenie owadów w przyrodzieOwady spotyka się na lądzie w wodzie, powietrzu, pod ziemią, na organizmach roślinnych i zwierzęcych, w ich odchodach i na zwłokach, w strefach zimnych, gorących i umiarkowanych. Tak niezwykłe rozprzestrzenienie się owadów w połączeniu z ich ogromną rozrodczością i tym samym liczebnością, odgrywa w życiu człowieka i jego gospodarce olbrzymią rolę pozytywną, ale i często negatywną. Owady bowiem zapylają większość roślin użytkowych, oczyszczają ziemię z martwych, butwiejących resztek organicznych, poprawiają strukturę gleby, produkują pewne surowce jak np. miód i wosk, ale i niszczą lasy i uprawy polowe oraz ogrodowe, uszkadzają i niszczą zapasy pożywienia, są roznosicielami rozmaitych, groźnych chorób jak np. zarodźców malarii. Olbrzymie znaczenie owadów w przyrodzie wynika z kilku właściwych im cech. Z cech tych wymienić należy zdolność do lotu, znaczną plastyczność dzięki, której przystosowały się do różnych środowisk oraz warunków życia oraz ich stosunkowo małe wymiary, dzięki którym mogą się wciskać w najdrobniejsze nawet zakamarki i szczeliny. Bardzo ważną cechą owadów jest ich duża rozrodczość, połączona w niektórych przypadkach ze zdolnością do masowego, gwałtownego rozmnażania tzw. gradacji. Przykładem mogą być drobne cykady - piewiki, u których z jednej pary w ciągu sześciu pokoleń, w jednym roku powstać może 500 milionów osobników. W Afryce obserwowano w 1936 roku przelot szarańczy wędrownej trwającej trzy dni, chmarą o szerokości 5 km i grubości 15 m. Nietrudno wyobrazić sobie szkody jakie taka inwazja żarłocznych owadów wyrządzić musiała na polach uprawnych. Owady w zdecydowanej większości żywią się pokarmem roślinnym i jedne zjadają liście, inne igły drzew iglastych, jeszcze inne pączki, młode pędy, korę lub też owoce, a jeszcze inne jak kołatki zjadają martwe drewno. Wiele gatunków owadów jest pasożytami odżywiającymi się kosztem swoich żywicieli okresowo lub stale, pasożytami zewnętrznymi lub wewnętrznymi.
[ Podział systematycznyDo podgromady owadów bezskrzydłych zalicza się tradycyjnie również trzy prymitywne grupy: skoczogonki, pierwogonki oraz widłogonki. Współcześnie coraz częściej entomologowie zgadzają się jednak, że grupom tym należy się status gromady; w związku z powyższym w Wikipedii zostaną omówione jako oddzielne gromady, a nie rzędy gromady owadów.
Podgromada: owady bezskrzydłe (Apterygota)
- Rząd: przerzutki (Microcoryphia)
- Rząd: rybiki (Zygentoma)
Przerzutki i rybiki są czasem klasyfikowane razem, jako szczeciogonki[1]
Podgromada: uskrzydlone (Pterygota)
- Rząd: błonkoskrzydłe (Hymenoptera)
- Rząd: chruściki (Trichoptera)
- Rząd: chrząszcze (Coleoptera)
- Rząd: gladiatory (Mantophasmatodea)
- Rząd: glebiki (syn, zoraptery) (Zoraptera)
- Rząd: jętki (Ephemeroptera)
- Rząd: karaczany (Blattodea)
- Rząd: modliszki (Mantodea)
- Rząd: motyle (Lepidoptera)
- Rząd: muchówki (Diptera)
- Rząd: nogoprządki (Embioptera)
- Rząd: pchły (Siphonaptera)
- Rząd: Phthiraptera obejmujący wszy i wszoły
- Rząd: pluskwiaki (Hemiptera)
- Rząd: †Protodonta
- Rząd: prostoskrzydłe (Orthoptera)
- Rząd: psotniki (syn. gryzki) (Psocoptera)
- Rząd: sieciarki syn. siatkoskrzydłe (Neuroptera, syn. Planipennia)
- Rząd: skorki (Dermaptera)
- Rząd: straszyki (Phasmida)
- Rząd: termity (Isoptera)
- Rząd: wachlarzoskrzydłe (Strepsiptera)
- Rząd: ważki (Odonata)
- Rząd: wciornastki (syn. przylżeńce) (Thysanoptera)
- Rząd: widelnice (Plecoptera)
- Rząd: wielbłądki (Raphidioptera)
- Rząd: wielkoskrzydłe (Megaloptera)
- Rząd: wojsiłki (Mecoptera)
Linki zewnętrzne
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1