Osetia_Północna
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| |||||
| Państwo | Federacja Rosyjska | ||||
| Status polityczny | republika | ||||
| Stolica | Władykaukaz | ||||
| Prezydent | Tajmuraz Mamsurow | ||||
| Premier | Alan Boradzow | ||||
| Język urzędowy | rosyjski, osetyjski | ||||
| Powierzchnia | 7 953 km² | ||||
| Liczba ludności (2002) | 710 275 | ||||
| Gęstość zaludnienia | 88,8 osób/km² | ||||
| Strefa czasowa | 2 rosyjska strefa czasowa | ||||
Osetia Północna-Alania, Osetia Północna, Republika Północnoosetyjska (ros. Республика Северная Осетия-Алания, oset. Цæгат Ирыстоны Аланийы Республикæ) – jedna z republik wchodzących w skład Federacji Rosyjskiej, położona na północnym Kaukazie.
Spis treści |
Osetia Północna, zwana także Alanią, należy do Federacji Rosyjskiej. Leży na północnym skraju dużego kaukaskiego grzbietu górskiego, oddzielającego Kaukaz północny od Kaukazu południowego. Po drugiej stronie gór leży Osetia Południowa, należąca do Gruzji. Osetia Północna ma powierzchnię ok. 8 tysięcy km² i liczy około 700 tysięcy mieszkańców, z czego ok. 25% stanowią Rosjanie. Prawie połowa ludności mieszka w stolicy, Władykaukazie, która w czasach radzieckich nosiła nazwę Ordżonikidze.
Republika graniczy na południu z Gruzją i wschodzącą formalnie w jej skład separatystyczną Osetią Południową, na zachodzie z Kabardyno-Bałkarią, na wschodzie z Czeczenią i Inguszetią. Rosja leży na północy. Prawie 2 tysiące kilometrów dzieli Władykaukaz od Moskwy.
Stolicą Osetii Północnej jest Władykaukaz. Inne miasta to Ardon, Ałagir, Digora, Mozdok i Biesłan.
[ DemografiaStatystyki demograficzne:
- Ludność ogółem: 710.275 (2002)
- Ludność miejska: 464.875 (65,5%)
- Ludność wiejska: 245.400 (34,5%)
- Mężczyźni: 336.035 (47,3%)
- Kobiety: 374.240 (52,7%)
- Liczba kobiet przypadająca na 1000 mężczyzn: 1.114
- Średnia wieku w całej populacji: 33,8 lat
- Średnia wieku w miastach: 34,2 lat
- Średnia wieku na wsiach: 32,9 lat
- Średnia wieku mężczyzn: 30,4 lat
- Średnia wieku kobiet: 36,9 lat
- Liczba gospodarstw domowych: 200.191 (z 690.806 mieszkańcami)
- Liczba gospodarstw domowych w miastach: 143.397 (z 447.884 mieszkańcami)
- Liczba gospodarstw domowych na wsiach: 56.794 (z 242.922 mieszkańcami)
- Przyrost naturalny (2005)
- Liczba urodzeń: 7.894 (współczynnik urodzeń 1,12%)
- Liczba zgonów: 8.654 (współczynnik zgonów 1,23%)
- Ubytek naturalny: 760 (współczynnik przyrostu naturalnego - 0,11%)
Narodowości
Struktura narodowościowa (2002):
- Osetyjczycy: 445,3 tys. (62,7%)
- Rosjanie: 164,7 tys. (23,2%)
- Ingusze: 21,4 tys. (3,0%)
- Ormianie: 17,2 tys. (2,4%)
- Ukraińcy: 5,2 tys. (0,7%)
- Czeczeni: 3,4 tys. (0,5%)
- Kabardyjcy: 2,8 tys. (0,4%)
- Turcy: 2,8 tys. (0,4%)
- Azerowie 2,4 tys. (0,3%)
- Grecy 2,3 tys. (0,3%)
- Tatarzy 2,1 tys. (0,3%)
- Koreańczycy 1,8 tys. (0,3%)
- Cyganie 1,6 tys. (0,2%)
- Białorusini 1,0 tys. (0,1%)
- Pozostali i o nieustalonej narodowości: 56,4 (5,1%)
Zmiany struktury narodowościowej Osetii Północnej na podstawie danych spisowych:
| Osetyjczycy | 139.120 (60,3%) | 165.616 (50,3%) | 215.463 (47,8%) | 269.326 (48,7%) | 299.022 (50,5%) | 334.876 (53,0%) | 445.310 (62,7%) |
| Rosjanie | 50.272 (21,8%) | 122.614 (37,2%) | 178.654 (39,6%) | 202.367 (36,6%) | 200.692 (33,9%) | 189.159 (29,9%) | 164.734 (23,2%) |
| Ingusze | 1.540 (0,7%) | 6.106 (1,9%) | 6.071 (1,3%) | 18.387 (3,3%) | 23.663 (4,0%) | 32.783 (5,2%) | 21.442 (3,0%) |
| Ormianie | 6.921 (3,0%) | 8.932 (2,7%) | 12.012 (2,7%) | 13.355 (2,4%) | 12.912 (2,2%) | 13.619 (2,2%) | 17.147 (2,4%) |
| Ukraińcy | 14.282 (6,2%) | 7.063 (2,1%) | 9.362 (2,1%) | 9.250 (1,7%) | 10.574 (1,8%) | 10.088 (1,6%) | 5.198 (0,7%) |
| Inni | 18.646 (8,1%) | 18.874 (5,7%) | 29.019 (6,4%) | 39.896 (7,2%) | 45.139 (7,6%) | 51.903 (8,2%) | 56.444 (7,9%) |
Religie
Zdecydowana większość mieszkańców kraju wyznaje prawosławie. Istnieje także mniejszość muzułmańska, którą tworzą głównie Ingusze oraz przedstawiciele innyc kaukaskich mniejszości narodowych. Także wśród Osetyjczyków, w zdecydowanej większości prawosławnych istnieje kilkuprocentowa mniejszość wyznająca islam sunnicki.
[ JęzykiStatus języka urzędowego na terenie Osetii posiadają na równi język rosyjski i osetyjski.
Język rdzennych mieszkańców kraju - Osetyjczyków posiada dwa główne dialekty: zachodnioosetyjski "digoron oraz wschodnioosetyjski "iron", który stał się podstawą opracowania języka literackiego i do którego zalicza się także dialekt "Tual", którym posługuje się ludność Osetii Południowej. Język osetyjski zachował wiele archaicznych cech, charakterystycznych dla języków irańskich (m.in. zachowanie przypadków), natomiast jego fonetyka jest pod silnym wpływem sąsiednich języków kaukaskich. W słowniku widoczne są silne wpływy języka rosyjskiego.
Alanowie, przodkowie dzisiejszych Osetyjczyków, osiedlili się w Osetii Północnej prawdopodobnie już w IV w. przed Chr., gdy spokrewnione z nimi plemiona Sarmatów zostały podbite przez Hunów. W następnym okresie rozwinęli system feudalny i w IX w. przyjęli chrześcijaństwo.
W XIII w. w wyniku najazdów Mongołów Alanowie przenieśli się w odległe doliny i góry Kaukazu. Świadectwem tych wojen do dzisiaj są wysokie baszty obronne, w których ludność chroniła się przed wrogami. W późniejszym czasie Osetia coraz bardziej zwracała się ku Rosji, szukając wsparcia w konfliktach z muzułmańskimi Turkami Osmańskimi, Tatarami Krymskimi, a także z Czeczenami i Inguszami.
Ostatecznie w drugiej połowie XVIII w. do Rosji udali się wysłannicy, którzy w drodze rokowań doprowadzili do przyłączenia Osetii do Rosji. W 1810 r. nastąpił podział kraju - obszar nazwany później Osetią Południową został odłączony od Rosji i wcielony do Gruzji, która wówczas także stanowiła część Rosji.
Po rewolucji październikowej Północna Osetia najpierw stanowiła część Górskiej ASRR, a po jej rozwiązaniu otrzymała autonomię jako Północnoosetyjski Obwód Autonomiczny. W 1936 r. autonomię poszerzono i powstała Północnoosetyjska ASRR.
Po rozpadzie ZSRR i proklamowaniu niepodległej Rosji, Północnoosetyjska ASRR jako Osetia Północna-Alania uzyskała status podmiotu Federacji Rosyjskiej.
Osetia Południowa
Przekazana Gruzji w 1810 r. Osetia Południowa w okresie ZSRR stanowiła obwód autonomiczny w ramach Gruzińskiej SRR. Po dojściu do władzy w Gruzji nacjonalistycznego prezydenta, Zwiada Gamsachurdii, który domagał się Gruzji dla Gruzinów, Osetia Południowa uchwałą osetyjskiej Rady Najwyższej proklamowała niepodległość. W odpowiedzi na to Gruzja anulowała autonomiczny status Osetii Południowej i uznała to terytorium za część Gruzji, wskutek czego doszło do brutalnych zamieszek, a w latach 1992-93 - gdy odwołano pospiesznie wysłane w ten rejon oddziały specjalne rosyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych - do wojny. Ta zakończyła się 24 czerwca 1992 r. zawieszeniem broni, którego realizację nadzorował obserwator Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), jak również rosyjskie siły pokojowe. Status Osetii Południowej do dziś nie jest wyjaśniony i nie ma perspektyw na rozwiązanie tego problemu.
Problem graniczny z Inguszetią
Na początku lat 90. Osetia Północna i Inguszetia wplątały się w konflikt zbrojny o wschodnią część rejonu prigorodnego, który obydwa narody traktowały jako należący do ich kraju. Problem dotyczący przynależności tego rejonu zaczął się w 1944 r., kiedy to po likwidacji Czeczeńsko-Inguskiej ASRR zamieszkujący dotychczas ten rejon Ingusze zostali w ramach stalinowskich represji deportowani do Kazachstanu, a obszar ten włączono do ówczesnej Północnooosetyjskiej ASRR. Mimo reaktywowania Czeczeńsko-Inguskiej ASRR (1957) i powrotu większości Inguszy do dawnych domów, tereny te pozostawiono w składzie Osetii. W konsekwencji konfliktu z lat 90. kilka tysięcy Inguszy, mieszkających dotąd w rejonie prigorodnym i w innych częściach Osetii Północnej, została wypędzenia, a ich domy przydzielono uciekinierom z Osetii Południowej. Do dzisiaj kwestia ta nie została rozwiązana, zaś wypędzeni Ingusze żyją w większości w obozach dla uchodźców.
Prezydenci Osetii Północnej
[ Miasta
Na terenie republiki znajdują się następujące miasta i osiedla typu miejskiego
|
Obszar Osetii Północnej podzielony jest na 8 rejonów i jedno miasto wydzielone.
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1