Orogeneza hercyńska (t. waryscyjska) - okres intensywnych ruchów górotwórczych zachodzących w paleozoiku, pomiędzy późnym sylurem a końcem permu. W ich wyniku powstały góry określane mianem hercynidów.

W Europie objęta nimi została głównie część środkowa: (Irlandia, Walia, Ardeny, środkowe Niemcy, Masyw Czeski), a główna faza miała miejsce na przełomie karbonu wczesnego i późnego (z wyjątkiem Uralu). W Polsce w orogenezie hercyńskiej zostały ukształtowane Sudety i Góry Świętokrzyskie.

Błędne jest określanie współczesnych pasm górskich jako powstałych w orogenezie waryscyjskiej (czy kaledońskiej), ponieważ wszystkie obecne góry powstały (zostały wypiętrzone, tworząc morfologiczne wyniesienie) w orogenezie alpejskiej. W czasie orogenezy hercyńskiej doszło do powstania gór, jednak po permie uległy one całkowitej erozji i zrównaniu. W czasie orogenezy alpejskiej, utwory sfałdowane i ewentualnie zmetamorfizowane wcześniej, zostały po raz drugi wydźwignięte jako góry zrębowe. Do tak ukształtowanych gór, sfałdowanych w orogenezie hercyńskiej, a wyniesionych powtórnie w orogenezie alpejskiej należą:

• Wogezy
• Harz
• Ural
• Appalachy
• Góry Smocze
• Wielkie Góry Wododziałowe
• Ałtaj
• Tienszan
• Sudety
• Góry Przylądkowe
• Masyw Centralny
• Góry Kantabryjskie
• Góry Iberyjskie
• Rodopy
• Góry Czerskiego
• Góry MacDonella