Meksyk
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
Stany Zjednoczone Meksyku (hiszp.: Estados Unidos Mexicanos[1]) – państwo w Ameryce Północnej, graniczące od północy z USA a na południu z Gwatemalą i Belize. Od zachodu jego terytorium ograniczone jest wodami Pacyfiku, a od wschodu Zatoki Meksykańskiej i Morza Karaibskiego. Trzeci co do wielkości kraj Ameryki Łacińskiej i największy kraj Ameryki Środkowej.
| Estados Unidos MexicanosMeksykańskie Stany Zjednoczone | |||||
| |||||
| Hymn: Himno Nacional Mexicano(Meksykanie, do broni) | |||||
| Język urzędowy | hiszpański | ||||
| Stolica | Meksyk | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Felipe Calderón | ||||
| Szef rządu | prezydent Felipe Calderón | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 13. na świecie1 972 550 km²2,51% | ||||
| Liczba ludności (VII 2007) • całkowita • gęstość zaludnienia | 11. na świecie108 701 00057 osób/km² | ||||
| Niepodległość | od Hiszpaniideklaracja - 16 września uznanie 1810 - 27 września 1821 | ||||
| Jednostka monetarna | peso (MXN) | ||||
| Strefa czasowa | UTC -6 do -8 - zimaUTC -7 do -5 - lato | ||||
| Domena internetowa | .mx | ||||
| Kod samochodowy | MEX | ||||
| Kod telefoniczny | +52 | ||||
Spis treści |
Większa część Meksyku (od Río Bravo del Norte na północy aż po łańcuch gór wulkanicznych na południu) należy do Ameryki Północnej. Powierzchnia Meksyku wynosi bez mała 2 miliony kilometrów kwadratowych, a suma długości wszystkich wybrzeży wynosi około 10.000 kilometrów.
Na terenie Meksyku znajdują się zarówno rozległe równiny nadmorskie, płaskowyże (zwłaszcza tzw. Płaskowyż Centralny), jak i pasma wysokich gór (głównie pochodzenia wulkanicznego). Najwyższym szczytem jest Pico de Orizaba, choć najbardziej znanym jest wulkan Popocatépetl.
Klimat Meksyku jest bardzo zróżnicowany. Na północy Meksyk posiada rozległe pustynie i półpustynie, zaś na południu tropikalne lasy podzwrotnikowe. Rzeki w przeważającej większości wpadają do Zatoki Meksykańskiej, a największymi z nich są Río Bravo del Norte (zwana w USA Rio Grande), Grijalva, Balsas, Yaqui.
[ HistoriaNa terenie współczesnego Meksyku od czasów najdawniejszych rozwinęło się kilka wysoce zaawansowanych kultur mezoamerykańskich. Począwszy od około V wieku na południu rozwijała się kultura Majów, a w XIV wieku w środkowym Meksyku powstała kultura Mexików. To właśnie od ich nazwy pochodzi współczesna nazwa kraju. Przybycie hiszpańskich konkwistadorów w początkach XVI wieku położyło kres lokalnym kulturom i rozpoczęło w dziejach Meksyku okres kolonialny.
W 1810 ogólnonarodowe powstanie doprowadziło do wybuchu serii wojen, które przyniosły Meksykowi niepodległość w 1821. Od momentu uzyskania niepodległości rozmaite potęgi wywierały nacisk na Meksyk. Początkowo w latach 30. XIX wieku Meksyk utracił na rzecz USA swoje północne terytoria (wśród nich Kalifornię, Teksas i Nowy Meksyk). W latach 60. Meksyk był okupowany przez siły francuskie. Utworzone w wyniku okupacji cesarstwo upadło jednak w wyniku serii wojen domowych, w których główną rolę odegrał Benito Juárez.
Dyktatura Porfirio Díaza doprowadziła w 1910 do wybuchu rewolucji meksykańskiej. Siły powstańcze zdołały pobić słabe wojska rządowe, jednak walki wewnętrzne pomiędzy zwycięzcami trwały jeszcze przez następne 20 lat. Pod koniec tego okresu władzę przejęła Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna (Partido Revolucionario Institucional), która sprawowała niepodzielnie w autokratyczny sposób władzę do końca XX wieku.
[ PolitykaZobacz: Polityka w Meksyku
[ Podział administracyjnyMeksyk podzielony jest na 31 stanów (estados) oraz Dystrykt Federalny (Distrito Federal), obejmujący miasto Meksyk, największą aglomerację miejską na świecie.
Meksyk jest najludniejszym krajem hiszpańskojęzycznym. Około 60% populacji stanowią metysi, 30% Indianie, a mniej niż 10% stanowi ludność pochodzenia europejskiego. Wedle oficjalnych danych kraj jest w przeważającej większości katolicki (89%), a drugie miejsce zajmują rozmaite odłamy protestanckie (6%). W Meksyku jest także nieco ponad milion mormonów. Jednakże oficjalne statystyki nie uwzględniają istnienia swoistego synkretyzmu religijnego objawiającego się w połączeniu katolicyzmu z lokalnymi wierzeniami indiańskimi.
Największe miasta Meksyku:
| 01 | Meksyk | Distrito Federal | 19 230 000 |
| 02 | Guadalajara | Jalisco | 4 100 000 |
| 03 | Monterrey | Nuevo León | 3 660 000 |
| 04 | Puebla | Puebla | 2 110 000 |
| 05 | Toluca | Meksyk | 1 610 000 |
| 06 | Tijuana | Baja California | 1 480 000 |
| 07 | León | Guanajuato | 1 430 000 |
| 08 | Ciudad Juárez | Chihuahua | 1 310 000 |
| 09 | Torreón | Coahuila | 1 110 000 |
| 10 | San Luis Potosí | San Luis Potosí | 960 000 |
| 11 | Querétaro | Querétaro | 920 000 |
| 12 | Mérida | Jukatan | 900 000 |
| 13 | Mexicali | Baja California | 850 000 |
| 14 | Aguascalientes | Aguascalientes | 810 000 |
| 15 | Tampico | Tamaulipas | 800 000 |
| 16 | Cuernavaca | Morelos | 790 000 |
| 17 | Acapulco | Guerrero | 790 000 |
| 18 | Chihuahua | Chihuahua | 780 000 |
| 19 | Culiacán | Sinaloa | 760 000 |
| 1 stycznia | Nowy Rok | Año nuevo | |
| 5 lutego | Dzień Konstytucji | Día de la Constitución | Na pamiątkę konstytucji z 1917 |
| 18 marca | Wywłaszczenie nafty | Expropiación Petrolera | Na pamiątkę prezydenta Lázaro Cárdenasa, który w 1938 znacjonalizował w Meksyku przemysł naftowy |
| 21 marca | Urodziny Benito Juáreza | Natalicio de Benito Juárez | Na pamiątkę Benito Juárez, XIX-wiecznego polityka i bojownika o wolność Meksyku |
| 1 maja | Święto Pracy | Día del Trabajo | |
| 5 maja | Bitwa pod Puebla | Cinco de Mayo | Na pamiątkę zwycięstwa nad francuskimi wojskami ekspedycyjnymi 5 maja 1862 |
| 16 września | Dzień niepodległości | Grito de Dolores | Na pamiątkę Grito de Dolores z 1810, wydarzenia przyjmowanego za początek wojny o niepodległość Meksyku. |
| 12 października | Dzień Kolumba | ||
| 20 listopada | Dzień rewolucji | Día de la Revolución | |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Navidad |
Gospodarka Meksyku jest typową gospodarką wolnorynkową. Opiera się tak na przemyśle, jak i na rolnictwie. Obecnie w Meksyku gwałtownie postępuje proces prywatyzacji przedsiębiorstw, a począwszy od czasów rządów administracji prezydenta Ernesto Zedillo Ponce de León rząd wspiera rozwój infrastruktury i handlu.
Kryzys ekonomiczny, jaki nastąpił w Meksyku w 1995 skończył się już w kilka lat później, głównie dzięki ożywieniu kontaktów handlowych z USA. Stratyfikacja społeczna od czasów kolonialnych jest ogromna, jednak różnice między najbogatszymi a najbiedniejszymi stopniowo się zmniejszają. Obecnie 20% ludności pobiera około 55% dochodów.
W 2001 gospodarka Meksyku nieco zwolniła, głównie z powodu recesji na rynku USA, jednak rządowi udało się utrzymać niskie stopy procentowe, a inflacja nie przekroczyła 6,5%. Od czasów wstąpienia Meksyku do NAFTA w 1994, obrót towarowy między tym państwem a Kanadą i USA potroił się. Obecnie Meksyk stara się uniezależnić gospodarczo od USA, czemu przysłużyć się mają liczne umowy z krajami Ameryki Łacińskiej, a także układ o wolnym handlu z Unią Europejską. W roku 2006 PKB na 1 mieszkańca wyniósł 11,249 $ (wg Międzynarodowego Funduszu Walutowego).
[ UwagiAntigua i Barbuda • Bahamy • Barbados • Belize • Dominika • Dominikana • Grenada • Gwatemala • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Trynidad i Tobago
Terytoria autonomiczne i zależne: Anguilla • Antyle Holenderskie¹ • Aruba • Bermudy • Brytyjskie Wyspy Dziewicze • Grenlandia • Gwadelupa • Kajmany • Martynika • Montserrat • Navassa • Portoryko • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Saint-Pierre i Miquelon • Turks i Caicos • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych
¹ 15 grudnia 2008 Antyle Holenderskie przestaną istnieć, a w ich miejsce utworzonych zostanie 5 osobnych terytoriów zależnych Holandii: Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten
Język francuski:Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej
Język hiszpański:Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela
Język portugalski:Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1