Macedonia
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| Република МакедонијаRepublika Macedonii | |||||
| |||||
| Dewiza: (Macedoński) : Слобода или смрт / Sloboda ili smrt(Wolność albo śmierć) | |||||
| Hymn: Денес над Македониja | |||||
| Język urzędowy | macedoński | ||||
| Stolica | Skopje | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Branko Crvenkovski | ||||
| Szef rządu | premier Nikola Gruevski | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 145. na świecie25 713 km²1,9% | ||||
| Liczba ludności (2005) • całkowita • gęstość zaludnienia | 143. na świecie2 045 26280,7 osób/km² | ||||
| Niepodległość | od Jugosławii8 września 1991 | ||||
| Jednostka monetarna | denar macedoński (MKD) | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zimaUTC +2 - lato | ||||
| Kod ISO 3166 | MK | ||||
| Domena internetowa | .mk | ||||
| Kod samochodowy | MK | ||||
| Kod telefoniczny | +389 | ||||
Macedonia (Republika Macedonii) - (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë, na forum międzynarodowym państwo tytułowane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија - ПЈРМ, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija - PJRM alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë) – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Jugosławii.
- Język: macedoński (urzędowy) 70%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkałych przez minimum 20% Albańczyków) 21%, turecki 3%, serbsko-chorwacki 3% (wszystkie cztery urzędowe w niektórych rejonach)
- Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni
Spis treści |
Problemy z nazwą tego kraju są efektem sprzeciwu Grecji wobec nazywania tej bałkańskiej republiki Macedonią. W celu uspokojenia Grecji na forum ONZ Macedonia oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii szerzej znana pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[1] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).Nazwę „Macedonia” uznaje oficjalnie obecnie 118 krajów na świecie ze 154 z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, USA i Rosja; sześciu członków NATO: Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA i Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska i Słowenia. 11 sierpnia 2005 Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą – Republika Macedonii. Jednocześnie Rada Ministrów zdecydowała, że nazwa Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie używana przez Rząd RP na forum międzynarodowym (ONZ, UE, NATO itp.). Problem z nazewnictwem tego kraju pociąga ze sobą konsekwencje uznania sporej nieuznanej mniejszości macedońskiej w Grecji i Bułgarii oraz wskazuje na istnienie „Macedonii” podzielonej na 4 części po 1913 roku. Przedstawiciele macedońskiej mniejszość w Grecji są zrzeszeni w partii Vinożito-Tęcza i zasiadają w Parlamencie Europejskim w grupie European Free Aliance. W przeszłości członkowie Vinożito byli celem wielu aktów agresji. Między innymi w 1995 w miejscowości Florina zdemolowano i zdewastowano ich siedzibę. Te zdarzenia opisał Grecki Komitet Helsiński w swych raportach. Dokładna liczba Macedończyków w Grecji jest bardzo trudna do określenia, bowiem w spisie powszechnym nie można się określać jako Macedończyk. Władze Grecji wychodzą z założenia, że na terenie Grecji nie ma Macedończyków. Ostatnio sytuacja ulega pewnej poprawie a świadectwem tego jest fakt, że w Atenach i Salonikach został opublikowany macedoński Bukvar - Abecedar (elementarz).
[ Geografia- Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
- Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
- Powierzchnia wód: 447 km²
- Całkowita granica lądowa: 748 km
- Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Serbia 221 km
- Najwyższy punkt: Korab 2 753 m n.p.m.
- Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.
Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy i najwyższy to Šar Planina. Między masywami leżą kotliny - Prilepsko Pole w dolinie Crnej Reki, Polog w dolinie górnego Wardaru, Ovče Pole i Kočansko Pole nad Bregalnicą oraz doliny większych rzek - Strumicy, Wardaru i Drinu.
Największą i najdłuższa rzeką Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pčinja, Bregalnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.
Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozbudowana. Kryzys gospodarki jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.
Rolnictwo
Podstawą gospodarki jest rolnictwo. Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.
Przemysł
Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalowniczy, chemiczny i drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.
[ Główne miasta| Bitola | Битола / Bitola |
| Gostiwar | Гостивар / Gostivar |
| Kiczewo | Кичево / Kičevo |
| Kumanowo | Куманово / Kumanovo |
| Prilep | Прилеп / Prilep |
| Skopje | Скопје (Главен град) / Skopje (Stolica) |
| Sztip | Штип / Štip |
| Tetowo | Тетово / Tetovo |
| Weles | Велес / Veles |
Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина - opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład Miasta Skopje
Araczinowo | Berowo | Bitola | Bogdanci | Bogowinje | Bosilowo | Brwenica | Centar Żupa | Czaszka | Czeszinowo-Obleszewo | Czuczer-Sandewo | Debar | Debartsa | Delczewo | Demir Hisar | Demir Kapija | Dolneni | Drugowo | Gewgelija | Gostiwar | Gradsko | Ilinden | Jegunowce | Karbinci | Kawadarci | Kiczewo | Koczani | Koncze | Kratowo | Kriwa Palanka | Kriwogasztani | Kruszewo | Kumanowo | Lipkowo | Lozowo | Makedonska Kamenica | Makedonski Brod | Mawrowo-Rostusza | Mogila | Negotino | Nowaci | Nowo Selo | Ochrid | Oslomej | Pehczewo | Petrowec | Plasnica | Prilep | Probisztip | Radowisz | Rankowce | Resen | Rosoman | Sopiszte | Star Dojran | Staro Nagoriczane | Struga | Strumica | Studeniczani | Sweti Nikole | Sztip | Tearce | Tetowo | Walandowo | Wasilewo | Weles | Wewczani | Winica | Wranesztica | Wrapcziszte | Zajas | Zelenikowo | Zrnowci | Żelino |
Wielkie Skopje: Aerodrom | Butel | Centar | Czair | Gazi Baba | Gorcze Petrow | Kisela Woda | Karposz | Saraj | Szuto Orizari
Narodowości:
- Macedończycy 68%;
- Albańczycy 23%;
- Turcy 3,9%;
- Romowie 2,6%;
- Serbowie 1,8%;
- Pozostali 2,2%
Religie:
- Prawosławie 70%;
- Islam 28%;
- Pozostałe religie i bezwyznaniowi 2%
Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria zależne: Gibraltar • Guernsey • Jan Mayen • Jersey • Svalbard • Wyspa Man • Wyspy Owcze
Terytoria autonomiczne (stanowią integralną część państw): Athos (Grecja) • Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Czuwaszja (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Komi (Rosja) • Kosowo (Serbia) • Krym (Ukraina) • Mari Eł (Rosja) • Mordwa (Rosja) • Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) • Szkocja (Wielka Brytania) • Tatarstan (Rosja) • Udmurcja (Rosja) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia)
Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej: Naddniestrze (Mołdawia)
Albania • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Grecja • Macedonia • Serbia
Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria zależne wchodzące w skład Unii:Gibraltar • Gujana Francuska • Gwadelupa • Martynika • Reunion
Kraje o nieustalonej dacie przystąpienia:Chorwacja • Macedonia • Turcja
Terytoria, które wchodziły w skład Unii:Grenlandia (do 1982) • Saint-Barthélemy (do 2007) • Saint-Martin (do 2007)