Epoka hellenistyczna – nazwana hellenizmem, okres trzech stuleci w historii regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, którego początek wyznacza zgon Aleksandra Macedońskiego w 323 roku p.n.e., a koniec podbicie Egiptu przez Rzymian w 30 roku p.n.e..

Jej cechą charakterystyczną była zupełnie nowa i odmienna organizacja świata greckiego. Do głosu doszły wielkie monarchie, utworzone przez wodzów Aleksandra Wielkiego po rozpadzie jego państwa. Sytuacja ustabilizowała się jednak dopiero po 40 latach walk. Uformowały się wówczas trzy królestwa: Macedonia, monarchia Seleukidów oraz Egipt z dynastią Lagidów. Terminu epoka hellenistyczna po raz pierwszy użył w swoich pracach na temat Aleksandra Wielkiego niemiecki historyk Johann Gustav Droysen w odniesieniu jednak do nieco szerszego okresu - od śmierci Aleksandra do IV wieku[1].

Po śmierci Aleksandra doszło do wojen między jego dowódcami (tzw. wojny diadochów), w wyniku których powstało kilka silnych państw hellenistycznych (m.in. Macedonia, państwo Seleucydów z centrum w Mezopotamii i państwo Ptolemeuszy z centrum w Egipcie). Państwa hellenistyczne często prowadziły ze sobą wojny o dominację w świecie hellenistycznym. Władcy tamtego okresu dysponowali ogromnymi bogactwami, a ich dwory charakteryzowały się niespotykanym wcześniej w obszarze greckiej kultury przepychem.

Państwa hellenistyczne uległy w II wieku p.n.e. Partom, którzy zajęli tereny Afganistanu, Persji i Mezopotamii oraz Rzymowi, który opanował całą resztę hellenistycznego świata. Ostatnim hellenistycznym krajem był Egipt włączony do imperium rzymskiego w roku 30 p.n.e.

Sztuka hellenistyczna

W wyniku podbojów Aleksandra Macedońskiego dominująca dotychczas jedynie w Grecji, Wielkiej Grecji, Jonii i wielu koloniach nad Morzem Śródziemnym kultura grecka rozprzestrzeniła się na ziemie imperium perskiego. W wyniku tego doszło do włączenia do greckiej kultury elementów kultur wschodu, co stworzyło kulturę hellenistyczną.

Kultura ta charakteryzowała się kosmopolityzmem, indywidualizmem i synkretyzmem religijnym. Zaznaczył się dominujący wpływ języka greckiego (koine) oraz greckich obyczajów. Powszechnym zjawiskiem w tym okresie stał się kult władców hellenistycznych. Na terenach monarchii helleńskich (m.in. Królestwo Greko-Baktryjskie, imperium Seleucydów) oraz w miastach założonych przez Aleksandra Macedońskiego dochodziło do stapiania kultury greckiej z kulturami miejscowymi. Mimo późniejszej dominacji kultury starożytnego Rzymu, wiele elementów kultury hellenistycznej przeniknęło do niej oraz przetrwało do powstania Cesarstwa Bizantyńskiego. W sztuce i architekturze doszło da swoistej "barokizacji" dawniejszych stylów greckich poprzez masowe używanie bogatych ozdób (np. bardzo popularne stały się ozdobne kolumny korynckie).

Najważniejsze ośrodki kultury hellenistycznej to:

• Aleksandria
• Antiochia Syryjska
• Pergamon
• Ateny
• Rodos
• Kos
• Delos

Ważniejsi artyści, uczeni i myśliciele z kręgu kultury hellenistycznej to:

• Apoloniusz z Pergi
• Apollodoros
• Archimedes
• Arystarch z Samos
• Epikur
• Eratostenes
• Euklides
• Menander
• Zenon z Kition
• Timon
• Teokryt
• Kallimach z Cyreny
• Apelles
• Zenodot z Efezu
• Apollonios
• Arystofanes z Bizancjum
• Hipparch
• Protogenes
• Berossos
• Antygon z Karystos
• Krates
• Posejdonios z Rodos

[ Zobacz też

• diadochowie
• hellenizm (językoznawstwo)
• historia Grecji

Przypisy