Kaktus - Encyklopedia

Pozycjonowanie oraz tworzenie stron www. Informacje na temat programu Google Adsense. Druk cyfrowy na życzenie - książki, recepty, katalogi - tanio! Pomysł na upominek na wesele twojej znajomej! Podkarpacki OTS, zdrowie omówienie chorób - objawy, leczenie

Kaktus

Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License

Kaktusowate
Echinocactus cinnabarinus
Systematyka wg Reveala
Domenajądrowce
Królestworośliny
Podkrólestwonaczyniowe
Nadgromadanasienne
Gromadaokrytonasienne
KlasaRosopsida
Rządgoździkowce
Rodzinakaktusowate
Nazwa systematyczna
Cactaceae Juss.
pub. Gen. Pl.: 310. 4 Aug 1789.
Galeria Wikimedia Commons
Ciernie kaktusa
Cephalocereus senilis
Schlumbergera truncata
Opuntia aciculata
Kwiat Schlumbergerii
Cleistocactus brookeae

Kaktusowate (Cactaceae Juss.), zwyczajowo nazywane kaktusami - rodzina sukulentów łodygowych (wieloletnich, zielnych lub częściowo zdrewniałych) należąca do rzędu goździkowców. Rodzina ta ma, w zależności od źródła, od 24 do 220 rodzajów (około 90 z nich jest powszechnie akceptowanych) i między 1500 a 1800 gatunków. Kaktusy występują głównie na obu Amerykach (wyjątkiem jest Rhipsalis baccifera zamieszkujący m.in. w Afryce, na Madagaskarze, Sri Lance i w Ameryce, ale nawet ta roślina została prawdopodobnie przeniesiona przez migrujące ptaki), szczególnie tereny suche, od 0 do 5000 m n.p.m. (Andy). Niektóre z nich to także epifity z lasów deszczowych, żyjące na gałęziach drzew, gdzie mimo dużych opadów woda szybko paruje i prawie cały czas utrzymuje się niska wilgotność powietrza.

W pierwszym systemie klasyfikacji organizmów Linneusza z 1753 roku został uwzględniony rodzaj kaktus (Cactus) (zlatynizowana forma greckiego kaktos, co oznaczało oset). Zaliczono do niego wtedy wszystkie znane 22 gatunki kaktusów. Dzisiaj nazwą tą określa się potocznie rośliny z rodziny kaktusowatych.

Kaktusy rozwinęły się prawdopodobnie w ciągu ostatnich 30 do 40 milionów lat. Obie Ameryki były dawniej połączone z innymi kontynentami, a rozdzielił je dryf kontynentalny. Unikalne gatunki w Nowym Świecie musiały rozwinąć się po rozdzieleniu się kontynentów. Ameryki odsunęły się na znaczną odległość około 50 milionów lat temu.

Spis treści
//

Morfologia

Wiele sukulentów podobnych do kaktusów, nie jest nimi, gdyż nie posiadają areoli. Ta specjalna struktura jest unikalna dla kaktusów i jest wyróżnikiem rodziny.

PokrójDrzewiasty lub krzewiasty do płożącego. Kaktusy różnią się bardzo od siebie wyglądem i rozmiarem. Osiągają rozmiary od 1 cm średnicy "kula" (Blossfeldia) do 18 m wysokości u Carnegia gigantea (kształt kandelabra).ŁodygaJest mięsistą częścią rośliny, która magazynuje wodę i przejęła funkcję fotosyntezy, po utracie liści. W zależności od kształtu, funkcji i budowy łodygi wyróżnia się kilka grup kaktusów:
  • Kaktusy epifityczne przyjmują formę spłaszczoną i wydłużoną (np. epifyllum); połączonych szeregowo liściokształtnych odcinków (np. Schlumbergera nazywana zygokaktusem) lub pałeczkowatą, podzieloną na człony, tworzące jakby gałęzie (np. ripsalis) (formy takie określa się jako gałęziaki (fyllocladium), spotykana również u innych kserofitów).
  • Pierwsza grupa kaktusów gruntowych (obejmująca rodzaj opuncja i pokrewne) ma pędy najczęściej spłaszczone, mocno rozgałęzione. Zapewnia to w miarę sprawną fotosyntezę (spłaszczenie łodyg u kserofitów nazywamy platycadium).
  • Kaktusy gruntowe mają najczęściej łodygę cylindryczną lub kulistą (która jest najbardziej efektywna pod względem sukulentyzmu - stosunek powierzchni transpiracji do objętości masy tkankowej).
  • Najmniejsza grupa kaktusów gruntowych tworzy pędy cienkie i wiotkie, pokładające się lub płożące, najczęściej bezbronne (nie cierniste).
LiścieUległy redukcji, są przekształcone w ciernie lub łuskowate liście szczątkowe (tylko u niektórych opuncji).KwiatyCzęsto duże, barwne i pachnące. Okwiat spiralny, złożony jest z wielu listków. Pręcików jest wiele, a słupek jeden, przeważnie dolny. Niektóre wytwarzają piękne kwiaty wyrastające z areoli, tak samo jak ciernie. Do wyjątków należy rodzaj Mammillaria i spokrewnione z nim Ariocarpus, Dolichothele i Mamillopsis, których kwiaty ukazują się w zagłębieniach pomiędzy areololami, nazywanych aksilla (łac. axilla-pacha). Wiele kaktusów zakwita nocą, gdyż są zapylane przez nocne owady, głównie ćmy, ale także m.in. nietoperze i kolibry.OwoceJagodokształtne, nierzadko mięsiste, czasem jadalne.

Zastosowanie

  • Rośliny ozdobne - wiele kaktusów uprawia się jako rośliny doniczkowe w domach, albo jako rośliny dekoracyjne w ogrodach.
  • Niektóre kaktusy wytwarzają jadalne owoce. (Szczególnie opuncja figowa (Opuntia fikus-indica), która udomiowiona, zdziczałą i rozpowszechniła w całym basenie M. Śródziemnego.)

Sytematyka

Pozycja w systemie Reveala

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Cactineae Bessey in C.K. Adams, rodzina kaktusowate (Cactaceae Juss.)[1].

Do rodziny należą 102 rodzaje posiadające liczne synonimy.

Wykaz rodzajów wg Reveala

Acanthocalycium, Acanthocereus, Ariocarpus, Armatocereus, Arrojadoa, Arthrocereus, Astrophytum, Austrocactus, Aztekium, Bergerocactus, Blossfeldia, Brachycereus, Brasilicereus, Browningia, Cactus, Calymmanthium, Carnegiea, Cephalocereus, Cereus, Cipocereus, Cleistocactus, Coleocephalocereus, Copiapoa, Corryocactus, Coryphantha, Denmoza, Discocactus, Disocactus, Echinocactus, Echinocereus, Echinopsis, Epiphyllum, Epithelantha, Eriosyce, Erythrocereus, Escobaria, Escontria, Espostoa, Espostoopsis, Eulychnia, Facheiroa, Ferocactus, Frailea, Gymnocalycium, Haageocereus, Harrisia, Hatiora, Hylocereus, Jasminocereus, Leocereus, Lepismium, Leptocereus, Leuchtenbergia, Lophophora, Maihuenia, Mammillaria, Mammilloydia, Melocactus, Micranthocereus, Mila, Myrtillocactus, Neobuxbaumia, Neolloydia , Neoporteria, Neoraimondia, Neowerdermannia, Obregonia, Opuntia, Oreocereus, Ortegocactus, Pachycereus, Parodia, Pediocactus, Pelecyphora, Peniocereus, Pereskia , Pereskiopsis, Pilosocereus, Polaskia, Pseudoacanthocereus, Pseudorhipsalis, Pterocactus, Pterocereus, Quiabentia, Rathbunia, Rebutia, Rhipsalis, Samaipaticereus, Schlumbergera, Sclerocactus, Selenicereus, Stenocactus, Stenocereus, Stephanocereus, Stetsonia, Strombocactus, Tacinga, Thelocactus, Turbinicarpus, Uebelmannia, Weberbauerocereus, Weberocereus.

Podział według starszego systemu

(hierarchiczna lista z podziałem na podrodziny)

Zobacz więcej w osobnym artykule: Systematyka kaktusowatych.

Przypisy

  • Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodziny Cactaceae wg Reveala
  • Linki zewnętrzne