Jeżyna
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| Jeżyna | |
| Rubus laciniatus | |
| Systematyka wg Reveala | |
| Domena | jądrowce |
| Królestwo | rośliny |
| Podkrólestwo | naczyniowe |
| Nadgromada | nasienne |
| Gromada | okrytonasienne |
| Klasa | Rosopsida |
| Rząd | różowce |
| Rodzina | różowate |
| Rodzaj | jeżyna |
| Nazwa systematyczna | |
| Rubus L. | |
Jeżyna, ożyna (Rubus L.) - rodzaj roślin z rodziny różowatych. Część przedstawicieli określana jest zwyczajowo w języku polskim malinami (gatunki o różnej przynależności w obrębie podrodzajów, które łączy czerwona barwa owoców i i odpadanie ich od dna kwiatowego po dojrzeniu).
Z wyjątkiem nielicznych w naszej florze przedstawicieli rozmnażających się płciowo (np. malina moroszka i malina właściwa), pozostałe gatunki reprezentują podrodzaj Rubus reprezentowany w Europie Środkowej wyłącznie przez apomikty pochodzenia mieszańcowego. Z powodu apomiksji, hybrydyzacji i rozszczepiania cech mieszańców powstaje wielka różnorodność form jeżyn. Utrudnia to ogromnie ich klasyfikację. W przypadku apomiktów kryterium wyodrębniania gatunku jest sztuczne i związane jest z rozległością zasięgu (krańcowe stanowiska powinny być oddalone o minimum 20 km). Wyodrębniające się morfologiznie jeżyny zajmujące mniejszy areał uważane są za biotypy lokalne.
Liczba gatunków jest różna w zależności od ujęcia systematycznego. Niektórzy autorzy podają 300-400 gatunków diploidalnych.[1] Index Kewensis podaje 72 gatunki. Z Polski podano od 50 do 90 gatunków (w zależności od ujęcia systematycznego). Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski[2] z 2002 roku zawiera wykaz 89 gatunków.
Spis treści |
Charakterystyka
Pokrój Krzewy lub rzadziej rośliny zielne (byliny). Pędy są zazwyczaj łukowato wygięte lub ścielą się po ziemi (po dosięgnięciu gleby u wielu gatunków szybko się ukorzeniają). Niektóre gatunki mają pędy wyprostowane, sztywne (zwłaszcza amerykańskie). Pędy uzbrojone są zwykle w kolce (proste lub hakowate, wygięte do dołu, różnej wielkości). Pod ziemią tworzą podziemne kłącza i rozłogi, dzięki którym się rozprzestrzeniają.Liście Dłoniastodzielne (rzadziej, głównie w sekcji Idaeobatus liście są podzielone pierzasto), prawie zawsze z kolcami na ogonkach i głównych nerwach. Zwykle piłkowane i klapowane. Liście u różnych gatunków są zarówno sezonowe, półzimozielone jak i zimozielone.Kwiaty Z reguły 5-krotne, obupłciowe (u maliny moroszki dwupienne), zebrane w grona lub wiechy. W większości białe lub różowe (u kilku gatunków amerykańskich czerwone). Pręciki i słupki są liczne, wolne. Gatunki europejskie mają kwiaty raczej bez zapachu, owadopylne.Owoce 1-nasienne pestkowce, połączone w nibyowoce, wewnątrz wypełnione rozrośniętym dnem kwiatowym. W sekcjach Anoplobatus, Chamaemorus, Cyclactis, Idaeobatus (w większości zaliczanych do malin), owoce opadają bez dna kwiatowego. "Owoce" od kwaśnych do słodkich, zależnie od gatunku, wszystkie jadalne. Barwy czerwonej (u malin), ciemnofioletowej do czarnej, rzadko żółtej.Biotop Rosną zarówno na stanowiskach zacienionych jak i słonecznych (na drugich znacznie lepiej kwitną i owocują). Zajmują bardzo różne siedliska, suche, świeże i wilgotne, większość gatunków preferuje siedliska żyzne, zwykle związane z lasami, ich okrajkami i zaroślami.Systematyka
Pozycja w systemie RevealaGromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Rosopsida, podklasa różowe, nadrząd Rosanae, rząd różowce, podrząd Rosineae, rodzina różowate, podrodzina Ruboideae, plemię Rubeae, podplemię Rubinae. [3]
W obrębie rodzaju Rubus wyróżnia się 13 podrodzajów, z których największy Rubus (Eubatus) dzielony jest dalej na 12 sekcji:
Zastosowanie lecznicze
- Surowiec: owoce, liście i korzenie.
- Zawartość: m.in. cukry, kwasy organiczne, prowitamina A, witaminy z grupy B, witamina C, pektyny, garbniki i związki mineralne (potasu, wapnia i magnezu).
- Działanie i zastosowanie: Owoce pozytywnie wpływają na pracę przewodu pokarmowego, a ponadto, ze względu na właściwości uspokajające, wskazane są w zaburzeniach nerwowych występujących w okresie przekwitania u kobiet. Ponadto soku z dojrzałych jeżyn dobrze jest używać zewnętrznie do okładów na krosty, wypryski i liszaje.
Poważniejsze znaczenie mają jednak liście i korzenie. Odwary z tych ostatnich (1 łyżeczka rozdrobnionych, suchych korzeni na 1 szklankę wody, pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki) działają moczopędnie. Co do liści, to stosuje się je w rozlicznych schorzeniach. Odwar z nich to doskonały środek napotny stosowany w przeziębieniu i anginie. Prócz tego przynosi też ulgę w przypadku nieżytów górnych dróg oddechowych. Przygotowuje się go z 1 łyżeczki do herbaty suszonych liści i szklanki wody (doprowadzić do zawrzenia i odstawić do naciągnięcia na 15 minut), a pije 3 razy dziennie po 1/2 szklanki. Ten sam odwar, tak samo dawkowany, leczy również krwawą biegunkę. Natomiast napar z młodych delikatnych listków (1 łyżeczka do herbaty na szklankę wrzątku) osłodzony miodem, a pity 3 razy dziennie po 1 szklance, to dobry środek pomocniczy w leczeniu anemii. Odwar lub napar z liści winno się stosować również w krwawieniach z przewodu pokarmowego, a także jako słaby środek przeciwkrwotoczny w chorobach płuc (oczywiście wyłącznie pomocniczo). Macerat z 1 łyżeczki do herbaty młodych końców pędów (zalać szklanką wrzątku i odstawić do naciągnięcia na 12 godzin, pić na czczo) leczy liszaje. Wreszcie na koniec wspomnieć trzeba i o zastosowaniu zewnętrznym odwarów z liści i ziela jeżyny. Kąpiele w odwarze (3-4 garście liści lub ziela na 4-5 litrów wody, gotować pod przykryciem 2-4 minuty od zawrzenia) działają nie tylko ogólnie wzmacniająco, ale przede wszystkim oczyszczają skórę z krost i wyprysków.
[ Inne gatunki o znaczeniu leczniczym- Jeżyna bezkolcowa - będąca krzyżówką różnych dzikich gatunków jeżyn, którą coraz częściej spotkać można na działkach i w ogródkach przydomowych - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej.
- Rubus chingii - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy.
- Rubus coreanus - Jeżyna koreańska - owoce stosowane są w leczeniu zapalenia pęcherza i nerek, biegunki, zbyt wczesnej ejakulacji, zaburzeń wzwodu członka u mężczyzn i oziębłości płciowej u kobiet.
- Rubus flagellaris - gatunek amerykański - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy.
- Rubus fruticosus - gatunek europejski - działanie i zastosowanie takie samo jak jeżyny popielicy.
- Rubus hispidus - gatunek amerykański ma działanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej, posiada także zastosowanie w leczeniu czerwonki i biegunki.
- Rubus invisus - gatunek amerykański - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy.
- Rubus odoratus - Jeżyna wonna - ma działanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej, posiada także zastosowanie w leczeniu czerwonki i biegunki.
- Rubus parviflorus - Jeżyna nuktajska - ma działanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej, posiada także zastosowanie w leczeniu czerwonki i biegunki.
- Rubus proceus - gatunek europejski - działanie i zastosowanie takie samo jak jeżyny popielicy.
- Rubus procumbens - ma działanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej, posiada także zastosowanie w leczeniu czerwonki i biegunki.
- Rubus radula - gatunek europejski - działanie i zastosowanie takie samo jak jeżyny popielicy.
- Rubus ulmifolius - gatunek europejski - działanie i zastosowanie takie samo jak jeżyny popielicy.
- Rubus ursinus - gatunek amerykański - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy.
- Rubus velox - gatunek amerykański - działanie i zastosowanie zbliżone do jeżyny popielicy.
- Rubus villosus - ma działanie zbliżone do jeżyny popielicy i maliny właściwej, posiada także zastosowanie w leczeniu czerwonki i biegunki.
Przypisy
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1