Grenlandia
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| Kalaallit NunaatGrønlandGrenlandia | |||||
| |||||
| Język urzędowy | grenlandzki, duński | ||||
| Stolica | Nuuk | ||||
| Status terytorium | autonomiczne terytorium Królestwa Danii | ||||
| Głowa terytorium | królowa Małgorzata II Glücksburg | ||||
| następca tronu | książę Fryderyk Glücksburg | ||||
| Szef rządu | premier Hans Enoksen | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 2 166 086 km²0 | ||||
| Liczba ludności (2006) • całkowita • gęstość zaludnienia | 57 1000,027 osób/km² | ||||
| Rok utworzenia | przejęcie od Norwegii1814 | ||||
| Jednostka monetarna | Korona duńska (DKK) | ||||
| Strefa czasowa | UTC -3 - zimaUTC-2 - lato | ||||
| Kod ISO 3166 | GL/GRL/304 | ||||
| Domena internetowa | .gl | ||||
| Kod samochodowy | KN | ||||
Grenlandia (Kalaallit Nunaat) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,1 tys.
Stolicą Grenlandii jest Nuuk (duńska nazwa Godthåb).
W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię. W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej. Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej.
Spis treści |
Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk
Narodowości
Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy. Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy) urodzeni na Grenlandii (ok. 3 - 5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, głównie Duńczycy.
Języki
Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego, którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, w mniejszym już stopniu, angielskiego (głównie w miastach).
Wyznania
Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego, jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, w tym ok. 100 katolików.
Statystyki demograficzne
Współczynnik urodzeń:
- 16,85/1.000 mieszkańców
Współczynnik zgonów:
- 7,55/1.000 mieszkańców (2000 r.)
Saldo migracji:
- - 8,38 /1.000 mieszkańców (2000 r.)
Ilość mężczyzn przypadających na 1 kobietę: (2000 r.)
- w całej populacji: 1,13
- w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1,03
- w grupie wiekowej 15-64 lata: 1,21
- w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0,81
Śmiertelność noworodków:
- 18,26/1000 urodzeń (2000 r.)
Średnia długość życia: (2000 r.)
- dla całej populacji: 68,07 lat
- średnia długość życia mężczyzn: 64,52
- średnia długość życia kobiet: 71,69
Dzietność:
- Liczba dzieci/kobietę: 2,45 (2000 r.)
Zobacz osobny artykuł: Historia Grenlandii
[ MuzykaZobacz osobny artykuł: Muzyka grenlandzka
[ Warunki naturalneWyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego, u wybrzeży Ameryki Północnej, od której oddziela ją Cieśnina Davisa, Smitha, Robesona, Lancaster oraz Morze Baffina. Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup, a na południe Przylądek Farvel. Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii. Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m npm, grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży poza północnym kołem podbiegunowym.
[ Roślinność
Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, oraz 3.000 gatunków mchów, porostów i glonów.
Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw, mchów, porostów i roślin zielnych, a na północy tylko z mchów i porostów. Na samym południu kraju występują także krzaki i karłowate gatunki drzew, m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy, wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny, jałowce, zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej) jest praktycznie pozbawione roślinności.
[ Fauna
Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne. Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery, piżmowoły, niedźwiedzie polarne, pieśce (lisy polarne), wilki polarne, zające polarne, gronostaje, lemingi a także ptaki - m.in. edredony, gęsi, mewy, pardwy i sowy śnieżne. Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny, łososie, dorsze i mallotusy) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie, białuchy, narwale, morsy o także kilka gatunków fok, np.: grenlandzka, wąsata, obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki.
Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków: liczne komary, motyle, trzmiele i pająki.
[ KlimatNa Grenlandii panuje klimat polarny, jedynie na wybrzeżach - subpolarny.
Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geografcznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego.
Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).
[ TemperaturaNajkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi -7°C, zaś lipcu - +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę posuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią - 36°C, a latem zaledwie +3°C
Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam -47°C, zaś w lipcu - -12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −70°C.
W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia, zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.
Opady
Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu, zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca, gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg. Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.
[ Miasta
Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię. W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting (kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd, odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977, socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978, konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa.
[ SportGrenlandia zajęła 22. miejsce w Mistrzostwach Świata w piłce ręcznej mężczyzn w Niemczech.
[ Zobacz też[ Linki zewnętrzne
- GRENLANDIA.PL/FORUM - Forum Dyskusyjne
- Grenlandia - przewodnik
- Przystanek Grenlandia - strona osobista Polaków mieszkających na Grenlandii
- Statistics Greenland - oficjalne statystyki Grenlandii
- Grenlandzka Rada Turystyki (po angielsku)
- Strona prawdziwego Św. Mikołaja (w kilku językach)
- Serwis turystyczny o Grenlandii (po angielsku)
Antigua i Barbuda • Bahamy • Barbados • Belize • Dominika • Dominikana • Grenada • Gwatemala • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Trynidad i Tobago
Terytoria autonomiczne i zależne: Anguilla • Antyle Holenderskie¹ • Aruba • Bermudy • Brytyjskie Wyspy Dziewicze • Grenlandia • Gwadelupa • Kajmany • Martynika • Montserrat • Navassa • Portoryko • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Saint-Pierre i Miquelon • Turks i Caicos • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych
¹ 15 grudnia 2008 Antyle Holenderskie przestaną istnieć, a w ich miejsce utworzonych zostanie 5 osobnych terytoriów zależnych Holandii: Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1