Cyjanowodór
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
Cyjanowodór (HCN, nazwa zwyczajowa kwas pruski) — bezbarwna, łatwo parująca (temperatura wrzenia 26°C) ciecz o intensywnym zapachu gorzkich migdałów. Z wodą tworzy słaby kwas cyjanowodorowy (pKa ok. 9,2).
Spis treści |
Toksyczność
Cyjanowodór jest silną trucizną – LD50 cyjanowodoru wynosi 1.5 mg/kg ciała, natomiast LC50 ok. 25 ppm. Trwałość wynosi w lecie 5-10 min., w zimie do 1 godziny. Trujące działanie cyjanowodoru polega na blokowaniu enzymów oddychania tkankowego (zob. mitochondrium). Transport tlenu z płuc do tkanek jest zachowany, ale dochodzi do niedotlenienia (hypoksji) tkankowej. Blokada wywołana cyjanowodorem jest odwracalna, a jon cyjankowy przechodzi w rodanki i w tej postaci jest wydalany przez nerki.
Otrzymywanie
W skali przemysłowej cyjanowodór otrzymuje się w największych ilościach za pomocą reakcji Andrussowa, w której metan reaguje z amoniakiem w obecności tlenu w temperaturze ok. 1200 °C na katalizatorze platynowym:
CH4 + NH3 + 1,5O2 → HCN + 3H2O
W mniejszej skali otrzymuje się go zazwyczaj w reakcji cyjanków z silnymi kwasami, np.:
2KCN + H2SO4 → 2HCN + K2SO4
Cyjanek potasu reaguje również z kwasami słabymi oraz kwasami o małym stężeniu – w tym również z rozcieńczonym kwasem solnym zawartym w soku żołądkowym, dlatego też jest równie niebezpieczny przy spożyciu jak cyjanowodór. Cyjanowodór występuje w minimalnych ilościach w orzechach i innych nasionach, zapach gorzkich migdałów to właśnie zapach cyjanowodoru (który powstaje z hydrolizy amygdaliny). Cyjanki pod wpływem wilgoci i dwutlenku węgla mogą się rozkładać się na powietrzu z wydzielaniem cyjanowodoru zgodnie z reakcją:
Zastosowanie
- w syntezie organicznej
- w analizie chemicznej
- jako pestycyd
- jako gaz bojowy
- przy wykonywaniu wyroków śmierci (egzekucjach) z użyciem komory gazowej.
Oznaczenia wojskowe
- Francja – Foresite
- Niemcy – Blausäure
- USA – AC
- Wielka Brytania – VN