Chrom
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
| |||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa, symbol, l.a.* | Chrom, Cr, 24 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności metaliczne | metal przejściowy | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Grupa, okres, blok | 6 (VIB), 4, d | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Gęstość, twardość | 7140 kg/m3, 8,5 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Kolor | srebrzystoniebieski | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa atomowa | 51,9961 u | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień atomowy (obl.) | 140 (166) pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień kowalencyjny | 127 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień van der Waalsa | bd | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Konfiguracja elektronowa | [Ar]3d54s1 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| e- na poziom energetyczny | 2, 8, 13, 1 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Stopień utlenienia | 6, 3, 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności kwasowe tlenków | kwasowe, zasadowe lubamfoteryczne - w zależnościod wartościowości | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Struktura krystaliczna | regularna przestrzenniecentrowana | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Stan skupienia | stały | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatura topnienia | 2130 K(1857 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatura wrzenia | 2945 K(2672°C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Objętość molowa | 7,23×10-6 m3/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło parowania | 344,3 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło topnienia | 16,9 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciśnienie pary nasyconej | 990 Pa (2130 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Prędkość dźwięku | 5940 m/s (293,15 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektroujemność | 1,66 (Pauling)1,56 (Allred) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło właściwe | 450 J/(kg*K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Przewodność właściwa | 7,74×106 S/m | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Przewodność cieplna | 93,7 W/(m*K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| I Potencjał jonizacyjny | 652,9 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| II Potencjał jonizacyjny | 1590,6 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| III Potencjał jonizacyjny | 2987 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| IV Potencjał jonizacyjny | 4743 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| V Potencjał jonizacyjny | 6702 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| VI Potencjał jonizacyjny | 8744,9 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||
| *Wyjaśnienie skrótów:l.a.=liczba atomowawyst.=występowanie w przyrodzie,o.p.r.=okres połowicznego rozpadu,s.r.=sposób rozpadu,e.r.=energia rozpadu,p.r.=produkt rozpadu,w.e.=wychwyt elektronu | |||||||||||||||||||||||||||||||
Chrom (Cr, łac. chromium) - pierwiastek chemiczny, metal przejściowy z bloku d układu okresowego.
Posiada 13 izotopów z przedziału mas izotopowych 45-57. Izotopy 50, 52, 53 i 54 są trwałe.
Został odkryty w roku 1797 przez N.L. Vauqellina.
Spis treści |
Występowanie
Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 102 ppm, głównie w postaci minerałów chromitu i krokoitu.
Z punktu widzenia odżywiania najlepszym źródłem chromu są drożdże piekarskie, a także kolby kukurydzy, gotowana wołowina, jabłka, kasze, chleb gruboziarnisty oraz płatki zbożowe.
Właściwości
Chrom metaliczny jest błękitnobiałym metalem, bardzo odpornym na korozję na skutek pasywacji tlenkiem chromu(III) w reakcji z tlenem z powietrza. Jest stosowany jako zewnętrzna warstwa pokrywająca elementy stalowe, poprawiająca ich wygląd oraz chroniąca przed korozją. Chrom jest też składnikiem stali nierdzewnych. W reakcji ze stężonym kwasem azotowym(V) chrom ulega pasywacji.
Związki
Najważniejszym związkiem jest FeCr2O4 czyli chromit, posiadający silne własności diamagnetyczne, który jest stosowany jako aktywna warstwa w taśmach magnetycznych.
Roztwory soli Cr(III) i Cr(VI) posiadają bardzo intensywne barwy (zieloną i pomarańczową) co jest wykorzystywane w fotochemii i technikach kolorymetrycznych.
Mieszanina Na2Cr2O7 z kwasem siarkowym jest nazywana chromianką i służy do mycia szkła laboratoryjnego.
Tlenek chromu(III) (zieleń chromowa) jest używany jako pigment.
Sole chromu(VI) są toksyczne i mają właściwości rakotwórcze.
Znaczenie biologiczne
Chrom jest obecny w centrach aktywnych wielu enzymów i jest niezbędnym do życia mikroelementem. Ułatwia przenikanie glukozy z krwi do komórek. Zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę, hormony regulujący prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Współdziała z tym hormonem w syntezie białek. Zmniejsza ryzyko zawału serca i rozwoju miażdżycy, ponieważ obniża stężenie całkowitego cholesterolu i jego frakcji LDL (tzw. zły cholesterol), a zwiększa ilość HDL (tzw. dobry cholesterol).
Niedobór tego pierwiastka (na +3 stopniu utlenienia) może mieć wpływ na rozwój cukrzycy u dorosłych oraz chorób układu krążenia.
Nawet niewielkie ilości chromu na +6 stopniu utlenienia mają działanie szkodliwe dla zdrowia człowieka. W codziennym życiu kontakt z materiałami zawierającymi chrom, takimi jak skóry garbowane chromowo, środki wybielające, farby i lakiery zawierające chrom, może prowadzic do wystąpienia reakcji uczuleniowych. Chrom jest najczęstszą przyczyna zawodowego wyprysku kontaktowego. Większe stężenia chromu sześciowartościowego ma działanie toksyczne, mutagenne i kancerogenne. Chrom sześciowartościowy posiada zdolność penetracji błon komórkowych i przedostawania się do wnetrza komórki gdzie ulega redukcji do chromu trójwartościowego , który sam nie jest w stanie dostać się do wnętrza komórek, uwalniając przy tym elektrony, które uszkadzają błonę. Sam chrom trójwartościowy znajdujący się we wnętrzu komórki tworzy związki kompleksowe między innymi z DNA uszkadzając go tym samym, co może prowadzić w rezultacie do powstania nowotworu.
Światowe wydobycie rud chromu w przeliczeniu na czysty składnik
W światowym wydobyciu chromu, wynoszącym w 2002 r. 5 mln ton, przodowały: RPA (2,4 mln ton), Indie (1 mln ton), Kazachstan (0,9 mln ton) i Zimbabwe (0,3 mln ton).
(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uus) ununseptium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1