Chorwacja - Encyklopedia

Pozycjonowanie oraz tworzenie stron www. Informacje na temat programu Google Adsense. Druk cyfrowy na życzenie - książki, recepty, katalogi - tanio! Pomysł na upominek na wesele twojej znajomej! Podkarpacki OTS, zdrowie omówienie chorób - objawy, leczenie

Chorwacja

Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License

Chorwacja (Republika Chorwacka) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość odzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Republika HrvatskaRepublika Chorwacka
Flaga ChorwacjiGodło Chorwacji
Język urzędowychorwacki1
StolicaZagrzeb
Ustrój politycznyrepublika
Głowa państwaprezydent Stjepan Mesić
Szef rządupremier Ivo Sanader
Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe123. na świecie56 542 km²0,01%
Liczba ludności • całkowita (2005) • gęstość zaludnienia118. na świecie4 495 90479 osób/km²
Niepodległośćod Jugosławii25 czerwca 1991
Religia dominującarzymski katolicyzm
Jednostka monetarnakuna (HRK)
Strefa czasowaUTC +1 - zimaUTC +2 - lato
Hymn państwowyLijepa naša domovino (Piękna nasza ojczyzno)
Kod ISO 3166HR
Domena internetowa.hr
Kod samochodowyHR
Kod telefoniczny+385
1dodatkowo włoski na Istrii
Spis treści
//

[ Historia

Zobacz więcej: historia Chorwacji do 1945 roku.

Zobacz więcej: historia współczesna Chorwacji.

  • Od 1945 po zakończeniu II wojny światowej Chorwacja została włączona do Jugosławii Josipa Broz-Tity (który sam był z pochodzenia Chorwatem).
  • W 1991 proklamowano niepodległość; rozpoczęła się wojna z Jugosławią (de facto z Serbią) (Wojna w Chorwacji).
  • Od kwietnia 1992 siły pokojowe ONZ.
  • Konflikt rozwiązany w 1995układ z Dayton.
  • Chorwacja zabiega o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO.
  • Od początku lat 90 rządy nacjonalistów Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ) pod wodzą Franja Tudjmana (aż do jego śmierci w 1999).
  • Wygrana w wyborach 2000 sił umiarkowanych: Stjepan Mesić, dawny antykomunistyczny opozycjonista zostaje prezydentem państwa; rząd tworzy koalicja zreformowanych postkomunistów z ludowcami, chadekami i partią liberalną. Na jego czele staje Ivica Račan. Gabinet pragnie zbliżenia Chorwacji do struktur europejskich.
  • Przegrana w wyborach 2003, powrót do władzy Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ).
  • 3 października 2005 roku Chorwacja rozpoczęła negocjacje w sprawie przyjęcia do Unii Europejskiej.
  • lipiec-sierpień 2007 roku - wielkie pożary pustoszą wybrzeża południowo-środkowej części Chorwacji

Zobacz: Rozpad Jugosławii, Siły pokojowe w Jugosławii

[ Geografia

Linia brzegowa Chorwacji

Chorwacja posiada bardzo urozmaicone, wyjątkowe w skali świata wybrzeże, ten typ wybrzeża z licznymi podłużnymi wyspami ustawionymi równolegle do linii brzegowej, został nazwany Dalmatyńskim od nazwy chorwackiego wybrzeża.

Parki narodowe

Zobacz więcej w osobnym artykule: Parki narodowe w Chorwacji.
Parki Narodowe w Chorwacji

[ Podział administracyjny Chorwacji
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Chorwacji.

Chorwacja podzielona jest na 20 komitatów (chorw.: županija) + 1 miasto wydzielone (Zagrzeb).

podział administracyjny Chorwacji

1. Zagrebačka2. Krapinsko-zagorska3. Sisačko-moslavačka4. Karlovačka5. Varaždinska6. Koprivničko-križevačka7. Bjelovarsko-bilogorska8. Primorsko-goranska9. Ličko-senjska10. Virovitičko-podravska

11. Požeško-slavonska12. Brodsko-posavska13. Zadarska14. Osječko-baranjska15. Šibensko-kninska16. Vukovarsko-srijemska17. Splitsko-dalmatinska18. Istarska županija19. Dubrovačko-neretvanska20. Međimurska

21. Miasto Zagrzeb (miasto wydzielone)

[ Ustrój polityczny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Ustrój polityczny Chorwacji.

Chorwacja jest wielopartyjną republiką parlamentarną na podstawie konstytucji z 1990 roku (zmodyfikowanej w 1999 i 2001 roku), z silną pozycją parlamentu.

Mimo, że wśród Słowian, Chorwaci cieszą się najstarszą tradycją państwowości, to Republika Chorwacji jest jednym z najmłodszych państw europejskich. Jej konstytucja została uchwalona 22 grudnia 1990 r., a uznana została, jako samodzielne państwo przez międzynarodową wspólnotę, 15 stycznia 1992 r. System prawa został przystosowany do współczesnego ustawodawstwa europejskiego. Chorwacja stała się krajem demokracji parlamentarnej, którego system polityczny opiera się na uznawaniu praw człowieka, rządach prawa, równoprawności narodowej, nienaruszalności własności osobistej, sprawiedliwości socjalnej i wielopartyjności.

W Chorwacji jest system partyjny 18. związkowy. Do najbardziej liczących się partii politycznych należą Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, Chorwacka Partia Socjalliberalna, Partia Socjaldemokratyczna oraz Partia Prawa.

Kraj dzieli się pod względem administracyjnym na 21 województw (okręgów) – żupaniji.

Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat, z prawem powoływania rządu, łącznie z premierem - szefem rządu.

Chorwacki model demokracji parlamentarnej opiera się na podziale władzy.

Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu - Chorwackiego Zgromadzenia Narodowego (Saboru) - złożonego z różnej liczby członków (w zależności od ilości głosujących), wahającej się jednak od 100 do 160 deputowanych.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele którego stoi premier.

[ Gospodarka
Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005 - 2006
- PKB nominalne- na 1 mieszkańca- PKB rzeczywiste- na 1 mieszkańca- wzrost PKB6 026 mld $13 400 $37,42 mld $8 323 $4,6%
waluta:HRKkuna
udział % w PKB- rolnictwo 6,8%- przemysł 30,9%- usługi 62,3%
budżet:- dochody- wydatki17,78 mld $19,06 mld $
inflacja:3,4%
siła robocza:1 720 000 ludzi
strukturazatrudnienia:- rolnictwo 2,7%- przemysł 32,8%- usługi 64,5%
ludność żyjącaponiżej ubóstwa:11%
bezrobocie:17,2%
dług publiczny:56,2% PKB
dług zagraniczny:33,09 mld $
rezerwy złotai dewizy:11,07 mld $
inwestycje:28,5% PKB
przemysłowe produkcyjnetempo wzrostu:5%
elektryczność:- produkcja- konsumpcja12,95 mld kWh16,53 mld kWh
ropa naftowa:- produkcja- konsumpcja20 500 bb bar/d93 000 bar/d
naturalny gaz:- produkcja- konsumpcja1,85 mld m³2,99 mld m³
import:21,79 mld $
import(najważniejsi partnerzy)Włochy: 15,9%Niemcy: 14,9%Rosja: 9,1%Słowenia: 6,8%Austria: 5.8%Chiny: 4,7%Francja: 4,2%
eksport:11,17 mld $
eksport(najważniejsi partnerzy)Włochy: 21,8%Bośnia i Hercegowina: 14,7%Niemcy: 10,7%Słowenia: 8,1%Austria: 7,3%

Gospodarka Chorwacji bazuje przede wszystkim na usługach oraz w mniejszym stopniu na przemyśle lekkim. W okresie letnim również turystyka staje się znaczącym źródłem przychodów państwa. Szacowany dochód PKB na jednego mieszkańca z zachowaniem parytety siły nabywczej w 2006 roku wyniósł 13 400 $, co stanowiło ok 50% średniego dochodu w Unii Europejskiej, w tym samym roku.

Chorwacja jest krajem post-komunistycznym, przed rozpadem Jugosławii była drugą, po Słowenii, republiką pod względem rozwoju gospodarczego i poziomu życia mieszkańców. W późnych latach 80. rozpoczął się proces ekonomicznej transformacji i przestawienia gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową. Na początku procesu transformacji pozycja gospodarki chorwackiej, ze względu na jej wysoki poziom w stosunku do innych państw post-komunistycznych, była uprzywilejowana. Gospodarka kraju poważnie ucierpiała na skutek likwidacji przemysłu ciężkiego i znacznych zniszczeń wojennych, poważnym problemem była również utrata wolnego dostępu do rynków państw byłej Jugosławii.

Rolnictwo

Rolnictwo chorwackie jest stosunkowo dobrze rozwinięte, znajduje w nim zatrudnienie 2,7% ludności zawodowo czynnej, wytwarzając aż 8,2% krajowego PKB. Prawie 57% terytorium Chorwacji zajmują grunty orne, łąki i pastwiska. Daje to przeciętny wskaźnik 0,67 ha użytków rolnych na 1 mieszkańca. Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa posiada Sławonia oraz Chorwacja właściwa. Produkuje się tam głównie pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, słonecznik, len, konopie, tytoń, a także drzewa owocowe (śliwa). Prawie w całej Chorwacji popularna jest uprawa winorośli, przy czym najwyżej cenione są wina dalmackie. W Dalmacji i Istrii rozwija się również uprawa oliwek, figowców i drzew cytrusowych. Na obszarach nizinnych hoduje się bydło, trzodę chlewną i drób, w Górach Dynarskich, także owce, kozy, osły i muły. Na wybrzeżu rozwija się rybołówstwo i przetwórstwo rybne (głównie sardynki i tuńczyki), u wybrzeży Półwyspu Istria prowadzi się hodowlę ostryg. Poważne znaczenie gospodarcze ma eksploatacja lasów które zajmują ponad 1/3 powierzchni kraju.

Przemysł

Główną rolę w gospodarce Chorwacji odgrywa przemysł przetwórczy o zróżnicowanej strukturze gałęziowej, do najważniejszych gałęzi należą: hutnictwo żelaza (huta w Sisak) i aluminium (huty w Lozovac i Razine), przemysł stoczniowy, (skupiony w dużych portach morskich jak Rijeka, Split i Pula), oraz chemiczny i petrochemiczny (włókna sztuczne, farmaceutyki, nawozy sztuczne, środki czystości i kosmetyki), skupiony w miastach Sisak, Osijek i Split. Duże znaczenie ma także przemysł maszynowy (m.in. fabryki obrabiarek w Zagrzebiu, maszyn rolniczych w Osijek i urządzeń energetycznych w Karlovac), elektrotechniczny, cementowy (Split, płw. Istria). Przemysł włókienniczy (tekstylny i odzieżowy), skórzany i obuwniczy, ulokowany w centralnej części kraju, w Karlovacu, Zagrzebiu i Osijeku. Przemysł spożywczy, głównie winiarski, mięsny oraz przetwórstwa owocowo-warzywnego. W Zagrzebiu ponadto skupia się przemysł poligraficzny, elektroniczny i farmaceutyczny. Niezwykle istotne dla gospodarki chorwackiej jest wybrzeże Dalmacji. Rijeka odgrywa znaczącą rolę jako port tranzytowy dla towarów z Austrii i Węgier, zyskała również poważne znaczenie w świecie jako stocznia. Split, duży port morski a także centrum produkcji tworzyw sztucznych.

Produkcja energii elektrycznej jest w znacznym stopniu oparta na wyzyskiwaniu hydroenergetycznych zasobów rzek górskich (m.in. kaskadowe hydroelektrownie na rzekach Cetina i Krka). W latach 70. wybudowano we współpracy z Słowenią elektrownię atomową w Krško, znajdującą się na terytorium Słowenii, około 20 km od granicy.

Kraj posiada niewielkie własne zasoby surowcowe, stosunkowo duże pokłady boksytów (duże pokłady boksytów występujące na półwyspie Istria i w Dalmacji dały podstawę rozwoju hutnictwa aluminium z centrum w Šibeniku), mniejsze miedzi, węgla brunatnego oraz złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, nadto nieznaczne złoża manganu, cynku i ołowiu, azbestu oraz węgla kamiennego. Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego odkryte w 1960 roku w pełni zaspokajają wewnętrzne potrzeby kraju, czyniąc Chorwację samowystarczalną pod względem energetycznym.

Turystyka

Do 1990 roku, kiedy to rozpadła się Jugosławia, ten dział gospodarki przynosił największą część dewizowych dochodów państwa. Turystyka skupiała się głównie na wybrzeżu dalmatyńskim i w Istrii, znajdowały się tam liczne uzdrowiska i kąpieliska morskie. Wewnątrz kraju ruch był relatywnie niewielki. Konflikty zbrojne związane z rozpadem Jugosławii znacznie ograniczyły ruch turystyczny. Wojna domowa zdewastowała dużą część infrastruktury turystycznej, także zabytkowe miasta jak Pula, Split czy Dubrownik, pełne atrakcji turystycznych, uległy poważnym zniszczeniom. Od 1997 roku przemysł turystyczny jest powoli odbudowywany, a sama Chorwacja staje się coraz bardziej popularnym celem przyjazdów wśród turystów. Obecnie turystyka jest znów ważnym i dochodowym działem gospodarki.

Jedną z najdynamiczniej rozwijających się gałęzi turystyki, jest turystyka aktywna. Wykorzystując swoje położenie geograficzne, oraz niezwykle zróżnicowaną linię brzegową, Chorwacja stała się liderem wśród krajów śródziemnomorskich w dziedzinie żeglarstwa. Według ostrożnych szacunków dochody z usług żeglarskich stanową nawet do 40% dochodów państwa z turystyki. Wykorzystując ten fakt, Chorwacja jest liderem wśród krajów Europejskich pod względem liczby przystani jachtowych - marin. Największe a zarazem najpopularniejsze mariny w Chorwacji to Split, Zadar, Dubrovnik, Sukosan.

[ Demografia
Statystyki demograficzne (2007)
Zmiana liczby ludności Chorwacji w latach 1992-2003 (w tysiącach)
Liczba ludności4 493 312
Ludność według wieku
0 - 14 lat16%mężczyzn: 368 639kobiet: 349 703
15 - 64 lat67,1%mężczyzn: 1 499 354kobiet: 1 515 932
ponad 64 lata16,9%mężczyzn: 292 526kobiet: 467 158
Średnia wieku
w całej populacji40,6 lat
mężczyzn38,6 lat
kobiet42,3 lat
Przyrost naturalny-0,035%
Współczynnik urodzeń9,63 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów11,57 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji1,58 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat1,05 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat0,99 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat0,62 mężczyzn/kobiet
w całej populacji0,93 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
w całej populacji6,6 martwych/1000 żywych urodzeń
płci męskiej6,6 martwych/1000 żywych urodzeń
płci żeńskiej6,6 martwych/1000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia
w całej populacji74,9 lat
mężczyzn71,26 lat
kobiet78,75 lat
Rozrodczość1,41 urodzeń/kobietę
HIV/AIDS
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS0,1% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS200 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDSmniej niż 10 (2003)

Chorwację zamieszkuje prawie 4,5 mln mieszkańców. Istnieje tendencja spadkowa spowodowana głównie emigracją zarobkową do krajów zachodnich, ujemnym przyrostem naturalnym oraz emigracją Serbów do rodzinnego kraju – Serbii. Znaczna większość mieszka w miastach (64%); na wsi mieszka 36%.

Struktura etniczna

Główne skupiska mniejszości narodowych znajdują się w następujących regionach:

Według spisu ludności z 2001 roku struktura narodowości w Chorwacji przedstawia się następująco:narodowośćliczbaprocentowo
Chorwaci3 977 17189,63%
Serbowie201 6314,54%
Bośniacy20 7550,47%
Włosi19 6360,44%
Węgrzy16 5950,37%
Albańczycy15 0820,34%
Słoweńcy13 1730,30%
inna narodowość81 3551,81%
nie określona89 1302,01%
brak danych17 9750,41%

Język

W tym samym spisie przy pytaniu o język ojczysty uzyskano następujące rezultaty:

  • chorwacki – 96,11%,
  • serbski – 1,00%,
  • włoski – 0,46%,
  • albański – 0,32%,
  • węgierski – 0,28%,
  • słoweński – 0,26%,
  • inny – 0,78%,
  • brak danych – 0,37%.
  • Religia

    Natomiast jeśli chodzi o wyznania, wyniki spisu były następujące:

  • katolicy – 88,0%,
  • prawosławni – 4,4%,
  • agnostycy i nieokreśleni – 3,0%,
  • niewierzący – 2,2%,
  • muzułmanie – 1,3%,
  • inne – 0,5%,
  • brak danych – 0,6%.
  • Największe miasta

    Miasta w Chorwacji powyżej 50 tys. mieszkańców
    MiastoPopulacja
    Spis pow. z 1991Spis pow. z 2001Szacunek na 2005
    1.Zagrzeb706 770691 724698 966
    2.Split189 388188 694189 959
    3.Rijeka167 964143 800141 172
    4.Osijek104 76190 41188 140
    5.Zadar76 34369 55671 258
    6.Slavonski Brod55 68358 64260 742
    7.Pula62 37858 59459 078

    [ Polonia w Chorwacji

    W trakcie spisu ludności Chorwacji w 2001 roku 567 osób określiło swoją narodowość jako polską, a 536 podało polski jako swój język ojczysty. Najwięcej osób określających siebie jako Polaków mieszkało w Zagrzebiu (133) i Rijece (37).

    [ Kultura

    W Chorwacji znajdują się następujące obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:

    W Chorwacji swój wpływ zaznaczają kultury zachodnioeuropejska, śródziemnomorska oraz słowiańska. Niewątpliwe piętno na zwyczajach panujących w tym kraju odcisnęły lata podporządkowania europejskim mocarstwom. Północna część Chorwacji jest bardzo zbliżona pod względem kulturowym do Polski. W części nadmorskiej swe wyraźne wpływy wywiera kultura śródziemnomorska. Tradycyjnie więc po południu przychodzi czas na sjestę, a życie zaczyna się wieczorem.

    [ Krainy historyczne w Chorwacji

    [ ŚwiętaDataNazwa polskaNazwa chorwackaUwagi
    1 styczniaNowy RokNova godina
    6 styczniaTrzech KróliBogojavljenje, Tri Kralja
    Wielkanocna Niedziela i PoniedziałekUskrs i Uskršnji ponedjeljakświęto ruchome
    1 majaŚwięto PracyMeđunarodni praznik rada
    60 dni po WielkanocyBoże CiałoTijelovoświęto ruchome
    22 czerwcaDzień Antyfaszystowskiego Ruchu OporuDan antifašističke borbe
    25 czerwcaDzień PaństwowościDan državnosti
    5 sierpniaDzień Zwycięstwa i Dumy PaństwowejDan pobjede i Dan domovinske zahvalnosti
    15 sierpniaDzień Wniebowzięcia NMPVelika Gospa
    8 październikaŚwięto NiepodległościDan nezavisnosti
    1 listopadaDzień Wszystkich ŚwiętychDan svih svetih
    25 grudniaBoże NarodzenieBožić
    26 grudniaDzień św. SzczepanaSveti Stjepan

    [ Zobacz też

    [ Linki zewnętrzne