Chorwacja
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
Chorwacja (Republika Chorwacka) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość odzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.
| Republika HrvatskaRepublika Chorwacka | |||||
| |||||
| Język urzędowy | chorwacki1 | ||||
| Stolica | Zagrzeb | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Stjepan Mesić | ||||
| Szef rządu | premier Ivo Sanader | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 123. na świecie56 542 km²0,01% | ||||
| Liczba ludności • całkowita (2005) • gęstość zaludnienia | 118. na świecie4 495 90479 osób/km² | ||||
| Niepodległość | od Jugosławii25 czerwca 1991 | ||||
| Religia dominująca | rzymski katolicyzm | ||||
| Jednostka monetarna | kuna (HRK) | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zimaUTC +2 - lato | ||||
| Hymn państwowy | Lijepa naša domovino (Piękna nasza ojczyzno) | ||||
| Kod ISO 3166 | HR | ||||
| Domena internetowa | .hr | ||||
| Kod samochodowy | HR | ||||
| Kod telefoniczny | +385 | ||||
| 1dodatkowo włoski na Istrii | |||||
Spis treści |
Zobacz więcej: historia Chorwacji do 1945 roku.
- Do I wieku n.e. na terenie Chorwacji znajdowała się rzymska prowincja Iliria (łac. Illyricum).
- Od I wieku n.e. prowincje rzymskie Dalmacja i Panonia.
- Na początku VII wieku przybyły plemiona Chorwatów.
- W 803 tereny Chorwacji Dalmatyńskiej zostały podbite i włączone do imperium Karola Wielkiego.
- VII – VIII wiek – najazdy Ostrogotów, Awarów i plemion Słowian.
- Tereny Chorwacji stały się miejscem rywalizacji o wpływy: Papiestwa, Wenecji i Węgier.
- Do 1102 rządy chorwackich książąt i królów.
- W 1102 unia personalna z Węgrami.
- XIV wiek – pod koniec panowania Andegawenów na Węgrzech (1308-95) okres walk wewnętrznych.
- Po bitwie pod Mohaczem w 1526 Chorwacja dostała się pod panowanie Habsburgów.
- Część ziem pod panowaniem Turków osmańskich, stopniowy ich napór spowodował zajmowanie praktycznie całego terytorium.
- W XVIII wieku zmniejszanie wpływów tureckich i w latach 1809-1813 powstały Prowincje Ilyrijskie Napoleona.
- W XIX wieku w Cesarstwie Austriackim, a później w strefie wpływów Węgier (po 1867 w Krajach Korony Świętego Stefana, czyli węgierskiej części państwa), cieszyła się tam jednakże autonomią (własny sejm). Austriacy starali się wyzyskiwać konflikty węgiersko-chorwackie dla umocnienia dynastii habsburskiej (np. Chorwaci pomogli w stłumieniu powstania węgierskiego w 1848).
- Także w XIX wieku tendencje niepodległościowe (1848).
- W 1918 Chorwacja weszła w skład Królestwa SHS (Serbów, Chorwatów i Słoweńców), od 1929 w Jugosławii.
- W roku 1941 faszystowskie ugrupowanie ustaszy na czele z Ante Paveliciem przejęło władzę, ogłosiło niepodległość i powstało Niezależne Państwo Chorwackie (NDH). Terytorium Chorwacji sprzymierzonej wówczas z Niemcami obejmowało Chorwację właściwą (choć nie całą, część terytorium przyłączono do Włoch) oraz tereny dzisiejszej Bośni.
- W maju 1945 likwidacja przez armię jugosłowiańską Niezależnego Państwa Chorwackiego.
Zobacz więcej: historia współczesna Chorwacji.
- Od 1945 po zakończeniu II wojny światowej Chorwacja została włączona do Jugosławii Josipa Broz-Tity (który sam był z pochodzenia Chorwatem).
- W 1991 proklamowano niepodległość; rozpoczęła się wojna z Jugosławią (de facto z Serbią) (Wojna w Chorwacji).
- Od kwietnia 1992 siły pokojowe ONZ.
- Konflikt rozwiązany w 1995 – układ z Dayton.
- Chorwacja zabiega o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO.
- Od początku lat 90 rządy nacjonalistów Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ) pod wodzą Franja Tudjmana (aż do jego śmierci w 1999).
- Wygrana w wyborach 2000 sił umiarkowanych: Stjepan Mesić, dawny antykomunistyczny opozycjonista zostaje prezydentem państwa; rząd tworzy koalicja zreformowanych postkomunistów z ludowcami, chadekami i partią liberalną. Na jego czele staje Ivica Račan. Gabinet pragnie zbliżenia Chorwacji do struktur europejskich.
- Przegrana w wyborach 2003, powrót do władzy Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ).
- 3 października 2005 roku Chorwacja rozpoczęła negocjacje w sprawie przyjęcia do Unii Europejskiej.
- lipiec-sierpień 2007 roku - wielkie pożary pustoszą wybrzeża południowo-środkowej części Chorwacji
Zobacz: Rozpad Jugosławii, Siły pokojowe w Jugosławii
[ Geografia- Całkowita długość granicy lądowej: 2197,00 km.
- Długość wybrzeża: 5790,00 km.
- Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Bośnia i Hercegowina – 932 km,
- Czarnogóra - 24 km,
- Serbia – 217 km,
- Słowenia – 670 km,
- Węgry – 329 km.
- Najwyższy punkt: Vrh Dinare 1830 m n.p.m. w paśmie Dinara.
- Najniższy punkt: Morze Adriatyckie 0 m.
Linia brzegowa Chorwacji
Chorwacja posiada bardzo urozmaicone, wyjątkowe w skali świata wybrzeże, ten typ wybrzeża z licznymi podłużnymi wyspami ustawionymi równolegle do linii brzegowej, został nazwany Dalmatyńskim od nazwy chorwackiego wybrzeża.
Parki narodowe
- Park Narodowy Brijuni (National Park Brijuni)
- Park Narodowy Kornati (National Park Kornati)
- Park Narodowy Krka (National Park Krka)
- Park Narodowy Mljet (National Park Mljet)
- Park Narodowy Paklenica (National Park Paklenica)
- Park Narodowy Jeziora Plitvickie (National Park Plitvička jezera)
- Park Narodowy Risnjak (National Park Risnjak)
- Park Narodowy Sjeverni Velebit (National Park Sjeverni Velebit)
Chorwacja podzielona jest na 20 komitatów (chorw.: županija) + 1 miasto wydzielone (Zagrzeb).
Ustrój politycznyChorwacja jest wielopartyjną republiką parlamentarną na podstawie konstytucji z 1990 roku (zmodyfikowanej w 1999 i 2001 roku), z silną pozycją parlamentu.
Mimo, że wśród Słowian, Chorwaci cieszą się najstarszą tradycją państwowości, to Republika Chorwacji jest jednym z najmłodszych państw europejskich. Jej konstytucja została uchwalona 22 grudnia 1990 r., a uznana została, jako samodzielne państwo przez międzynarodową wspólnotę, 15 stycznia 1992 r. System prawa został przystosowany do współczesnego ustawodawstwa europejskiego. Chorwacja stała się krajem demokracji parlamentarnej, którego system polityczny opiera się na uznawaniu praw człowieka, rządach prawa, równoprawności narodowej, nienaruszalności własności osobistej, sprawiedliwości socjalnej i wielopartyjności.
W Chorwacji jest system partyjny 18. związkowy. Do najbardziej liczących się partii politycznych należą Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, Chorwacka Partia Socjalliberalna, Partia Socjaldemokratyczna oraz Partia Prawa.
Kraj dzieli się pod względem administracyjnym na 21 województw (okręgów) – żupaniji.
Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat, z prawem powoływania rządu, łącznie z premierem - szefem rządu.
Chorwacki model demokracji parlamentarnej opiera się na podziale władzy.
Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu - Chorwackiego Zgromadzenia Narodowego (Saboru) - złożonego z różnej liczby członków (w zależności od ilości głosujących), wahającej się jednak od 100 do 160 deputowanych.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele którego stoi premier.
[ Gospodarka| Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005 - 2006 | |
| - PKB nominalne- na 1 mieszkańca- PKB rzeczywiste- na 1 mieszkańca- wzrost PKB | 6 026 mld $13 400 $37,42 mld $8 323 $4,6% |
| waluta: | HRKkuna |
| udział % w PKB | - rolnictwo 6,8%- przemysł 30,9%- usługi 62,3% |
| budżet:- dochody- wydatki | 17,78 mld $19,06 mld $ |
| inflacja: | 3,4% |
| siła robocza: | 1 720 000 ludzi |
| strukturazatrudnienia: | - rolnictwo 2,7%- przemysł 32,8%- usługi 64,5% |
| ludność żyjącaponiżej ubóstwa: | 11% |
| bezrobocie: | 17,2% |
| dług publiczny: | 56,2% PKB |
| dług zagraniczny: | 33,09 mld $ |
| rezerwy złotai dewizy: | 11,07 mld $ |
| inwestycje: | 28,5% PKB |
| przemysłowe produkcyjnetempo wzrostu: | 5% |
| elektryczność:- produkcja- konsumpcja | 12,95 mld kWh16,53 mld kWh |
| ropa naftowa:- produkcja- konsumpcja | 20 500 bb bar/d93 000 bar/d |
| naturalny gaz:- produkcja- konsumpcja | 1,85 mld m³2,99 mld m³ |
| import: | 21,79 mld $ |
| import(najważniejsi partnerzy) | Włochy: 15,9%Niemcy: 14,9%Rosja: 9,1%Słowenia: 6,8%Austria: 5.8%Chiny: 4,7%Francja: 4,2% |
| eksport: | 11,17 mld $ |
| eksport(najważniejsi partnerzy) | Włochy: 21,8%Bośnia i Hercegowina: 14,7%Niemcy: 10,7%Słowenia: 8,1%Austria: 7,3% |
Gospodarka Chorwacji bazuje przede wszystkim na usługach oraz w mniejszym stopniu na przemyśle lekkim. W okresie letnim również turystyka staje się znaczącym źródłem przychodów państwa. Szacowany dochód PKB na jednego mieszkańca z zachowaniem parytety siły nabywczej w 2006 roku wyniósł 13 400 $, co stanowiło ok 50% średniego dochodu w Unii Europejskiej, w tym samym roku.
Chorwacja jest krajem post-komunistycznym, przed rozpadem Jugosławii była drugą, po Słowenii, republiką pod względem rozwoju gospodarczego i poziomu życia mieszkańców. W późnych latach 80. rozpoczął się proces ekonomicznej transformacji i przestawienia gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową. Na początku procesu transformacji pozycja gospodarki chorwackiej, ze względu na jej wysoki poziom w stosunku do innych państw post-komunistycznych, była uprzywilejowana. Gospodarka kraju poważnie ucierpiała na skutek likwidacji przemysłu ciężkiego i znacznych zniszczeń wojennych, poważnym problemem była również utrata wolnego dostępu do rynków państw byłej Jugosławii.
Rolnictwo
Rolnictwo chorwackie jest stosunkowo dobrze rozwinięte, znajduje w nim zatrudnienie 2,7% ludności zawodowo czynnej, wytwarzając aż 8,2% krajowego PKB. Prawie 57% terytorium Chorwacji zajmują grunty orne, łąki i pastwiska. Daje to przeciętny wskaźnik 0,67 ha użytków rolnych na 1 mieszkańca. Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa posiada Sławonia oraz Chorwacja właściwa. Produkuje się tam głównie pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, słonecznik, len, konopie, tytoń, a także drzewa owocowe (śliwa). Prawie w całej Chorwacji popularna jest uprawa winorośli, przy czym najwyżej cenione są wina dalmackie. W Dalmacji i Istrii rozwija się również uprawa oliwek, figowców i drzew cytrusowych. Na obszarach nizinnych hoduje się bydło, trzodę chlewną i drób, w Górach Dynarskich, także owce, kozy, osły i muły. Na wybrzeżu rozwija się rybołówstwo i przetwórstwo rybne (głównie sardynki i tuńczyki), u wybrzeży Półwyspu Istria prowadzi się hodowlę ostryg. Poważne znaczenie gospodarcze ma eksploatacja lasów które zajmują ponad 1/3 powierzchni kraju.
Przemysł
Główną rolę w gospodarce Chorwacji odgrywa przemysł przetwórczy o zróżnicowanej strukturze gałęziowej, do najważniejszych gałęzi należą: hutnictwo żelaza (huta w Sisak) i aluminium (huty w Lozovac i Razine), przemysł stoczniowy, (skupiony w dużych portach morskich jak Rijeka, Split i Pula), oraz chemiczny i petrochemiczny (włókna sztuczne, farmaceutyki, nawozy sztuczne, środki czystości i kosmetyki), skupiony w miastach Sisak, Osijek i Split. Duże znaczenie ma także przemysł maszynowy (m.in. fabryki obrabiarek w Zagrzebiu, maszyn rolniczych w Osijek i urządzeń energetycznych w Karlovac), elektrotechniczny, cementowy (Split, płw. Istria). Przemysł włókienniczy (tekstylny i odzieżowy), skórzany i obuwniczy, ulokowany w centralnej części kraju, w Karlovacu, Zagrzebiu i Osijeku. Przemysł spożywczy, głównie winiarski, mięsny oraz przetwórstwa owocowo-warzywnego. W Zagrzebiu ponadto skupia się przemysł poligraficzny, elektroniczny i farmaceutyczny. Niezwykle istotne dla gospodarki chorwackiej jest wybrzeże Dalmacji. Rijeka odgrywa znaczącą rolę jako port tranzytowy dla towarów z Austrii i Węgier, zyskała również poważne znaczenie w świecie jako stocznia. Split, duży port morski a także centrum produkcji tworzyw sztucznych.
Produkcja energii elektrycznej jest w znacznym stopniu oparta na wyzyskiwaniu hydroenergetycznych zasobów rzek górskich (m.in. kaskadowe hydroelektrownie na rzekach Cetina i Krka). W latach 70. wybudowano we współpracy z Słowenią elektrownię atomową w Krško, znajdującą się na terytorium Słowenii, około 20 km od granicy.
Kraj posiada niewielkie własne zasoby surowcowe, stosunkowo duże pokłady boksytów (duże pokłady boksytów występujące na półwyspie Istria i w Dalmacji dały podstawę rozwoju hutnictwa aluminium z centrum w Šibeniku), mniejsze miedzi, węgla brunatnego oraz złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, nadto nieznaczne złoża manganu, cynku i ołowiu, azbestu oraz węgla kamiennego. Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego odkryte w 1960 roku w pełni zaspokajają wewnętrzne potrzeby kraju, czyniąc Chorwację samowystarczalną pod względem energetycznym.
Turystyka
Do 1990 roku, kiedy to rozpadła się Jugosławia, ten dział gospodarki przynosił największą część dewizowych dochodów państwa. Turystyka skupiała się głównie na wybrzeżu dalmatyńskim i w Istrii, znajdowały się tam liczne uzdrowiska i kąpieliska morskie. Wewnątrz kraju ruch był relatywnie niewielki. Konflikty zbrojne związane z rozpadem Jugosławii znacznie ograniczyły ruch turystyczny. Wojna domowa zdewastowała dużą część infrastruktury turystycznej, także zabytkowe miasta jak Pula, Split czy Dubrownik, pełne atrakcji turystycznych, uległy poważnym zniszczeniom. Od 1997 roku przemysł turystyczny jest powoli odbudowywany, a sama Chorwacja staje się coraz bardziej popularnym celem przyjazdów wśród turystów. Obecnie turystyka jest znów ważnym i dochodowym działem gospodarki.
Jedną z najdynamiczniej rozwijających się gałęzi turystyki, jest turystyka aktywna. Wykorzystując swoje położenie geograficzne, oraz niezwykle zróżnicowaną linię brzegową, Chorwacja stała się liderem wśród krajów śródziemnomorskich w dziedzinie żeglarstwa. Według ostrożnych szacunków dochody z usług żeglarskich stanową nawet do 40% dochodów państwa z turystyki. Wykorzystując ten fakt, Chorwacja jest liderem wśród krajów Europejskich pod względem liczby przystani jachtowych - marin. Największe a zarazem najpopularniejsze mariny w Chorwacji to Split, Zadar, Dubrovnik, Sukosan.
[ Demografia| Statystyki demograficzne (2007) | |
| Zmiana liczby ludności Chorwacji w latach 1992-2003 (w tysiącach) | |
| Liczba ludności | 4 493 312 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 16%mężczyzn: 368 639kobiet: 349 703 |
| 15 - 64 lat | 67,1%mężczyzn: 1 499 354kobiet: 1 515 932 |
| ponad 64 lata | 16,9%mężczyzn: 292 526kobiet: 467 158 |
| Średnia wieku | |
| w całej populacji | 40,6 lat |
| mężczyzn | 38,6 lat |
| kobiet | 42,3 lat |
| Przyrost naturalny | -0,035% |
| Współczynnik urodzeń | 9,63 urodzeń/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 11,57 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 1,58 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,06 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 0,99 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,62 mężczyzn/kobiet |
| w całej populacji | 0,93 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność niemowląt | |
| w całej populacji | 6,6 martwych/1000 żywych urodzeń |
| płci męskiej | 6,6 martwych/1000 żywych urodzeń |
| płci żeńskiej | 6,6 martwych/1000 żywych urodzeń |
| Oczekiwana długość życia | |
| w całej populacji | 74,9 lat |
| mężczyzn | 71,26 lat |
| kobiet | 78,75 lat |
| Rozrodczość | 1,41 urodzeń/kobietę |
| HIV/AIDS | |
| Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS | 0,1% (2003) |
| Liczba osób żyjących z HIV/AIDS | 200 (2003) |
| Liczba zmarłych na HIV/AIDS | mniej niż 10 (2003) |
Chorwację zamieszkuje prawie 4,5 mln mieszkańców. Istnieje tendencja spadkowa spowodowana głównie emigracją zarobkową do krajów zachodnich, ujemnym przyrostem naturalnym oraz emigracją Serbów do rodzinnego kraju – Serbii. Znaczna większość mieszka w miastach (64%); na wsi mieszka 36%.
Struktura etniczna
Główne skupiska mniejszości narodowych znajdują się w następujących regionach:
- Albańczycy – Zagrzeb, Istria;
- Bośniacy – Zagrzeb, Istria, Primorje;
- Czesi – zachodnia Slawonia (miasta Daruvar i Grubišno Polje oraz gmina Končanica), Moslavina (miasta Pakrac, Lipik);
- Niemcy i Austriacy - Osijek, Zagrzeb
- Polacy - Zagrzeb, Rijeka
- Rusini – wschodnia Slawonia;
- Serbowie – Slawonia (zwłaszcza wschodnia), Kordun, Banovina, Zagrzeb, Rijeka;
- Słowacy – wschodnia i środkowa Slawonia (miasta Ilok i Našice);
- Słoweńcy – Zagrzeb, Primorje, Istria;
- Ukraińcy – Zagrzeb, Sisačko-moslavačka županija, Brodsko-posavska županija, Vukovarsko-srijemska županija;
- Węgrzy – Baranja;
- Włosi – zachodnia i południowa Istria, Rijeka, Cres, Lošinj, Moslavina.
| Chorwaci | 3 977 171 | 89,63% |
| Serbowie | 201 631 | 4,54% |
| Bośniacy | 20 755 | 0,47% |
| Włosi | 19 636 | 0,44% |
| Węgrzy | 16 595 | 0,37% |
| Albańczycy | 15 082 | 0,34% |
| Słoweńcy | 13 173 | 0,30% |
| inna narodowość | 81 355 | 1,81% |
| nie określona | 89 130 | 2,01% |
| brak danych | 17 975 | 0,41% |
Język
W tym samym spisie przy pytaniu o język ojczysty uzyskano następujące rezultaty:
Religia
Natomiast jeśli chodzi o wyznania, wyniki spisu były następujące:
Największe miasta
| Miasta w Chorwacji powyżej 50 tys. mieszkańców | |||||
| Miasto | Populacja | ||||
| Spis pow. z 1991 | Spis pow. z 2001 | Szacunek na 2005 | |||
| 1. | Zagrzeb | 706 770 | 691 724 | 698 966 | |
| 2. | Split | 189 388 | 188 694 | 189 959 | |
| 3. | Rijeka | 167 964 | 143 800 | 141 172 | |
| 4. | Osijek | 104 761 | 90 411 | 88 140 | |
| 5. | Zadar | 76 343 | 69 556 | 71 258 | |
| 6. | Slavonski Brod | 55 683 | 58 642 | 60 742 | |
| 7. | Pula | 62 378 | 58 594 | 59 078 | |
W trakcie spisu ludności Chorwacji w 2001 roku 567 osób określiło swoją narodowość jako polską, a 536 podało polski jako swój język ojczysty. Najwięcej osób określających siebie jako Polaków mieszkało w Zagrzebiu (133) i Rijece (37).
[ KulturaW Chorwacji znajdują się następujące obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:
- Bazylika Eufrazyjska w Poreču,
- Pałac Dioklecjana w Splicie,
- stare miasto w Trogirze,
- Katedra w Šibeniku,
- stare miasto w Dubrowniku,
- Park Narodowy Jeziora Plitvickie (NP Plitvička Jezera).
W Chorwacji swój wpływ zaznaczają kultury zachodnioeuropejska, śródziemnomorska oraz słowiańska. Niewątpliwe piętno na zwyczajach panujących w tym kraju odcisnęły lata podporządkowania europejskim mocarstwom. Północna część Chorwacji jest bardzo zbliżona pod względem kulturowym do Polski. W części nadmorskiej swe wyraźne wpływy wywiera kultura śródziemnomorska. Tradycyjnie więc po południu przychodzi czas na sjestę, a życie zaczyna się wieczorem.
[ Krainy historyczne w Chorwacji| 1 stycznia | Nowy Rok | Nova godina | |
| 6 stycznia | Trzech Króli | Bogojavljenje, Tri Kralja | |
| Wielkanocna Niedziela i Poniedziałek | Uskrs i Uskršnji ponedjeljak | święto ruchome | |
| 1 maja | Święto Pracy | Međunarodni praznik rada | |
| 60 dni po Wielkanocy | Boże Ciało | Tijelovo | święto ruchome |
| 22 czerwca | Dzień Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu | Dan antifašističke borbe | |
| 25 czerwca | Dzień Państwowości | Dan državnosti | |
| 5 sierpnia | Dzień Zwycięstwa i Dumy Państwowej | Dan pobjede i Dan domovinske zahvalnosti | |
| 15 sierpnia | Dzień Wniebowzięcia NMP | Velika Gospa | |
| 8 października | Święto Niepodległości | Dan nezavisnosti | |
| 1 listopada | Dzień Wszystkich Świętych | Dan svih svetih | |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Božić | |
| 26 grudnia | Dzień św. Szczepana | Sveti Stjepan |
Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria zależne: Gibraltar • Guernsey • Jan Mayen • Jersey • Svalbard • Wyspa Man • Wyspy Owcze
Terytoria autonomiczne (stanowią integralną część państw): Athos (Grecja) • Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Czuwaszja (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Komi (Rosja) • Kosowo (Serbia) • Krym (Ukraina) • Mari Eł (Rosja) • Mordwa (Rosja) • Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) • Szkocja (Wielka Brytania) • Tatarstan (Rosja) • Udmurcja (Rosja) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia)
Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej: Naddniestrze (Mołdawia)
Albania • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Grecja • Macedonia • Serbia
Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria zależne wchodzące w skład Unii:Gibraltar • Gujana Francuska • Gwadelupa • Martynika • Reunion
Kraje o nieustalonej dacie przystąpienia:Chorwacja • Macedonia • Turcja
Terytoria, które wchodziły w skład Unii:Grenlandia (do 1982) • Saint-Barthélemy (do 2007) • Saint-Martin (do 2007)
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1