Pozycjonowanie oraz tworzenie stron www. Informacje na temat programu Google Adsense. Druk cyfrowy na życzenie - książki, recepty, katalogi - tanio! Pomysł na upominek na wesele twojej znajomej! Podkarpacki OTS, zdrowie omówienie chorób - objawy, leczenie

Cesarstwo Bizantyjskie
← 293/395-1453 →
Język urzędowy	łacina (do ok VII/VIII wieku)greka - oficjalnie po VIII w.
Język używany	łacina, grecka, koptyjski, hebrajski, wandalski
Stolica	Konstantynopol
Typ państwa	monarchia absolutna
Ostatnia głowa państwa	ostatni cesarzKonstantyn XI Dragazes
Ostatni przywódca religijny	Patriarcha Konstantynopola Atanazy II
Podział cesarstwa	rzymskiego na część wschodnią i zachodnią(395 rok)
Upadek Konstantynopola	po oblężeniu tureckim1453
Religia dominująca	chrześcijaństwo (od czasów Wielkiej Schizmy Wschodniej: prawosławie)
Cesarstwo około 550 roku

Cesarstwo Bizantyjskie (gr. Βασιλεία των Ρωμαίων Basileīa tōn Rhōmaīōn) – potoczne określenie państwa, obejmującego stopniowo uszczuplane ziemie wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego (głównie Azję Mniejszą i Półwysep Bałkański), posiadającego centrum polityczne w Konstantynopolu.

Spis treści 1 Nazwa państwa 2 Początki cesarstwa 3 Podział historii cesarstwa na epoki 4 Rozkwit 5 Bibliografia 6 Przypisy 7 Zobacz też

//

[ Nazwa państwa

Oficjalną nazwą państwa było Cesarstwo Rzymskie (gr. Βασιλεία των Ρωμαίων - Basileja ton Romajon). Określenie "cesarstwo bizantyjskie" nigdy nie było używane w okresie istnienia tego państwa; po raz pierwszy tego sformułowania użył niemiecki historyk Hieronymus Wolf w 1557 r. Autor ten stworzył to określenie od dawnej, starożytnej nazwy stolicy kraju, a uczynił to dla odróżnienia państwa bizantyjskiego od noszącego tę samą nazwę cesarstwa rzymskiego.

Sami Bizantyjczycy nazywali się "Rzymianami" a swój kraj - cesarstwem rzymskim, pragnąc przez to podkreślić ciągość tradycji ze starożytnym imperium.

[ Początki cesarstwa

Istnieją spory i dyskusje wokół początków istnienia cesarstwa bizantyjskiego. Wynikają one z tego, że państwo to stanowiło naturalną kontynuację cesarstwa rzymskiego pod względem politycznym, gospodarczym i kulturalnym. Stopniowe zmiany, które ukształtowały cesarstwo bizantyjskie, odbywały się na przestrzeni długiego okresu (najogólniej rzecz biorąc podaje się tutaj przedział między IV a VII wiekiem), stąd też badacze podają różne daty dla określenia początków istnienia cesarstwa.

Niewielka grupa badaczy za początek istnienia cesarstwa bizantyjskiego uznaje rok 293 n.e., kiedy to cesarze Dioklecjan i Maksymian pierwszy raz podzielili cesarstwo rzymskie na część wschodnią i zachodnią. Ustalony przez nich podział, mimo że niektórzy z ich następców byli jedynowładcami nad całym imperium, z niewielkimi zmianami utrzymał się do upadku zachodniego cesarstwa w 476. Pogląd o takim początku cesarstwa bizantyjskiego przyjmuje z pewnymi zastrzeżeniami np. Oktawiusz Jurewicz w Historii literatury bizantyjskiej (Warszawa 1984).

Wychodząc z kryterium dynastycznego, za pierwszego władcę cesarstwa uznaje się Konstantyna Wielkiego, panującego od 306. Konstantyn podniósł chrześcijaństwo do rangi religii państwowej, ustanowił w kolonii Bizancjum równoległy do Rzymu ośrodek administracyjny, dublując w nim część rzymskich instytucji oraz ogłaszając ją swoją drugą, oficjalną rezydencją. Rzym w tym czasie nadal jednak pozostawał formalnie i w dużym stopniu praktycznie stolicą całego Imperium. W rozmaitych źródłach listę władców bizantyjskich podaje się właśnie od Konstantyna (np. w angielskiej wikipedii) i jest to o tyle istotne, iż właśnie to imię najczęściej nosili władcy bizantyjscy, uznający się za bezpośrednich spadkobierców Konstantyna Wielkiego

Wiele opracowań początek istnienia cesarstwa bizantyjskiego wiąże z dziejami Konstantynopola, założonego w miejscu istnienia dawnej kolonii greckiej Bizancjum, od której wywodzi się także nazwa samego cesarstwa. Wśród opracowań preferujących takie ujęcie można wyszczególnić takie, które kładą akcent na założenie samego miasta przez Konstantyna Wielkiego w 324, lub też takie, które akcentują ustanowienie w nim stolicy cesarstwa rzymskiego (330. Takie ujęcie proponuje np. Cyril Mango, autor wydanej w Polsce Historii Bizancjum (Gdańsk 1997).

Niektórzy badacze początek istnienia cesarstwa bizantyjskiego wiążą z politycznym podziałem cesarstwa rzymskiego po śmierci Teodozjusza Wielkiego w 395, kiedy to miejsce jednego władcy całego imperium zajęli dwaj równorzędni cesarze, stojący na czele dwóch części państwa - wschodniej i zachodniej. Podział ten tym różni się od podziału z 293 roku, że od tego czasu już nigdy jeden władca nie panował nad całym imperium rzymskim. W takim ujęciu pierwszym władcą bizantyjskim byłby syn Teodozjusza, Arkadiusz, panujący w latach 395-408. Podobny punkt widzenia prezentuje np. Robert Browning wydanej także w Polsce w biografii cesarza Justyniana Wielkiego, pt. Justynian i Teodora (Warszawa 1977, 1996).

Wielu badaczy za początek istnienia cesarstwa uznaje panowanie Justyniana Wielkiego (527-565). Justynian dokonał swoistego podsumowania rzymskości państwa (kodyfikacja prawa w Corpus iuris civilis, zamknięcie Akademii Platońskiej, próby odzyskania dawnych rzymskich ziem, opanowanych przez Wandalów, Ostrogotów i Wizygotów). Za jego panowania rozpoczął się też rozwój pewnych cech uznawanych za bizantyjskie (intensywny rozwój monastycyzmu, dominacja religii w literaturze, kulturze i sztuce, w tym m.in. rozpowszechnienie się budownictwa świątyń kopułowych, itp.). Pogląd na przełomową rolę panowania Justyniana reprezentuje (z pewnymi zastrzeżeniami) np. H. W. Haussig, w monumentalnym opracowaniu pt. Historia kultury bizantyjskiej (Warszawa 1969).

Istnieje także pogląd, zgodnie z którym o cesarstwie bizantyjskim można mówić dopiero od panowania cesarza Herakliusza (610-641), który dokonał daleko idących reform (m.in. łacina ustąpiła miejsca grece jako językowi urzędowemu, a władca przybrał grecki tytuł basileus) w znacznym stopniu odchodząc od rzymskich tradycji.

[ Podział historii cesarstwa na epoki

• okres wczesnobizantyjski, datowany rozmaicie, na ogół od początków istnienia cesarstwa do panowania Herakliusza (VII w.) lub nawet do rewolty ikonoklastycznej w VIII wieku. Okres ten obejmuje powstanie i uformowanie się cesarstwa, ukształtowanie się podstawowych instytucji, kontynuujących jeszcze rzymskie tradycje.

• okres średniobizantyjski, którego datę początkową wyznaczają różne według różnych klasyfikacji granice poprzedniej epoki, natomiast końcową datę określa zdobycie Konstantynopola przez wojska IV krucjaty w 1204.

• okres późnobizantyjski, od 1204 do końca istnienia cesarstwa, czyli do 1453 (zdobycie Konstantynopola przez Turków osmańskich). Okres ten charakteryzuje się malejącym znaczeniem politycznym i militarnym cesarstwa, rozbitego w wyniku IV krucjaty na szereg rywalizujących z sobą państw (Cesarstwo Łacińskie, Cesarstwo Nicejskie, Cesarstwo Trapezuntu, despotat Epiru). Dla tego okresu charakterystyczne jest także, mimo słabości militarnej, rosnące znaczenie kulturalne cesarstwa, widoczne głównie wśród państw i narodów Europy Południowo-Wschodniej. Schyłek istnienia cesarstwa stoi pod znakiem dominacji sułtanów osmańskich, ingerujących dość brutalnie w wewnętrzne sprawy cesarstwa. Zdobycie Konstantynopola przez Turków czasami uznaje się także za symboliczny koniec średniowiecza.

[ RozkwitKalendarium

330	Konstantyn Wielki przenosi swoją siedzibę do Konstantynopola.
395	Teodozjusz Wielki dzieli trwale cesarstwo pomiędzy synów na dwie części.
527	Justynian Wielki zostaje cesarzem.
532-537	Justynian buduje kościół Hagia Sofia (Ἁγία Σοφία/Święta Mądrość)
533-554	Justynian odzyskuje Afrykę Północną i Italię od Wandali i Ostrogotów.
568	Longobardowie zajmują większość posiadłości w Italii.
634-641	Arabowie zdobywają Wschód i Egipt. W następujących dekadach zajmują resztę Afryki Północnej i Sycylię.
730-787	Spory dotyczące kwestii Ikonoklazmu.
813-843	Utrata Italskich posiadłości oprócz kilku terytoriów na południu.
1054	Ma miejsce Wielka Schizma Wschodnia.
1071	Cesarz Roman IV Diogenes zostaje pokonany przez Turków seldżuckich w bitwie pod Manzikertem. Utrata Azji Mniejszej. W tym samym roku utrata ostatnich posiadłości włoskich na rzecz Normanów.
1204	Konstantynopol zostaje zajęty przez krzyżowców, powstaje Cesarstwo Łacińskie.
1261	Odzyskanie Konstantynopola przez cesarza nicejskiego, Michała Paleologa.
1453	Turcy Osmańscy zdobywają Konstantynopol. Cesarstwo Bizantyjskie przestaje istnieć.

Cesarstwo przeżywało apogeum swojego rozwoju za panowania dynastii macedońskiej (najogólniej rzecz biorąc: schyłek IX w. - początek XI w.). W tym okresie imperium odparło presję kościoła zachodniego w sprawie usunięcia patriarchy Focjusza z urzędu (zob. schizma Focjusza), zdobyło kontrolę nad Adriatykiem, przywróciło panowanie nad południową częścią Półwyspu Apenińskiego, Kretą, a także podporządkowało sobie znaczne obszary Bałkanów, pozostające dotychczas pod władzą bułgarską. Bułgarzy zostali ostatecznie pokonani przez armię bizantyjską pod wodzą cesarza Bazylego Bułgarobójcę po bitwie w górach Bełasica w 1014 r.

W połowie XI w. stosunki między kościołem wschodnim a zachodnim pogorszyły się na tyle, że w 1054 r. doszło do rozłamu (zob. Wielka Schizma Wschodnia). Formalny, instytucjonalny akt rozdziału obydwu kościołów nigdy nie został ogłoszony, niemniej jednak wzajemna niechęć, czy nawet wrogość (której znakiem było wzajemne obłożenie się anatemą przez papieża i patriarchę Konstantynopola) zaowocowały faktycznym rozejściem się dróg dwóch gałęzi chrześcijaństwa, zachodniego (Kościół katolicki) i wschodniego (Cerkiew prawosławna).

Za rządów następców cesarza Bazylego II (976-1025), którego wieloletnie panowanie uznaje się za szczyt potęgi militarnej i politycznej cesarstwa, dla Bizancjum rozpoczął się okres trudności wewnętrznych oraz rosnącego zagrożenia zewnętrznego. Złożyło się na wiele czynników. Negatywny wpływ na możliwości władzy centralnej miał wzrost znaczenia arystokracji, zwłaszcza rodów wielkich latyfundystów. Rosnąca liczba latyfundiów wpłynęła na ograniczenie możliwości powoływania rekrutów do armii, co podkopało dotychczasowy system obrony państwa, oparty na temach. Brak stabilnej władzy centralnej (w latach 1025-1081 cesarze panowali średnio 2-3 lata, niektórzy zaledwie po kilka miesięcy), pozwalającej na przeprowadzenie niezbędnych reform, niepokoje społeczne, uzurpacje i bunty armii - wszystko to wpłynęło na załamanie się państwa w XI w. Dodatkowo nieustannie rosło zagrożenie u granic państwa: symbolem kłopotów tego okresu jest bitwie pod Manzikert w 1071 r., w której armia bizantyjska została pokonana przez Seldżuków a cesarz Roman IV Diogenes dostał się do niewoli. W wyniku klęski znaczna część Anatolii znalazła się pod władaniem Turków. Również na zachodnich peryferiach imperium presja była znaczna: osłabienie garnizonów bizantyjskich w południowych Włoszech poprzez przerzucenie części wojsk do zagrożonej przez Seldżuków Azji Mniejszej umożliwiło Normanom usunięcie władztwa bizantyjskiego z Italii.

[ Bibliografia

• Michael Angold, Cesarstwo bizantyńskie 1025-1204. Historia polityczna, Wrocław-Warszawa-Kraków 1993
• Robert Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1977 (II wyd. - 1996)
• Hans Wilhelm Haussig, Historia kultury bizantyńskiej, przekł. T. Zabłudowski, Warszawa 1969
• Oktawiusz Jurewicz, Historia literatury bizantyńskiej, Warszawa 1984
• Feliks Koneczny, Cywilizacja bizantyńska, Londyn 1977 (II wyd. - Komorów 1996)
• Cyril Mango, Historia Bizancjum, Gdańsk 1997
• John Meyendorff, Teologia bizantyjska, Warszawa 1984
• Georg Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Warszawa 1968
• Steven Runciman, Upadek Konstantynopola 1453, Warszawa 1994

[ Przypisy

[ Zobacz też

• lista cesarzy bizantyjskich
• architektura bizantyjska.
• upadek Cesarstwa Bizantyjskiego
• kalendarz bizantyjski