Apopleksja
Tekst z tej strony jest kopią wikipedii: pl.wikipedia.org/.
Na licencji GNU Free Documentation License
Udar mózgu dawniej także apopleksja (łac. apoplexia cerebri, insultus cerebri, ang. cerebro-vascular accident – CVA) to nagłe wystąpienie objawów uszkodzenia mózgu powstałych w wyniku zaburzeń krążenia mózgowego. Udar mózgu może być krwotoczny (wywołany wylewem krwi do mózgu) lub niedokrwienny (wywołany zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu). Udar niedokrwienny może być również wtórnie ukrwotoczniony. Objawy udaru zależą natomiast od lokalizacji miejsca uszkodzenia. W wielu przypadkach udar mózgu jest stanem zagrażającym życiu, jako zaburzenie wymaga bezwzględnie hospitalizacji, najlepiej na wyspecjalizowanym oddziale udarowym.
Spis treści |
Udary mózgu występują przede wszystkim u ludzi starszych, aczkolwiek w 25% dotyczą osób poniżej 55 roku życia. Według statystyki częstość ich określa się na 100-300 przypadków na 100 000 na rok. Stanowią one co najmniej połowę ostrych chorób neurologicznych, wymagających hospitalizacji.
Udar mózgu możemy podzielić na:
- udar krwotoczny (zwany potocznie wylewem krwi do mózgu)
- udar niedokrwienny (zawał mózgu)
- wiek – ryzyko zwiększa się 2-krotnie co 10 lat
- płeć męska
- nadciśnienie tętnicze
- choroby serca
- cukrzyca
- palenie papierosów
- alkoholizm
- otyłość
- wysoki poziom cholesterolu - hipercholesterolemia
- zaburzona proporcja frakcji cholesterolu LDL i HDL
- wysoki poziom białka ostrej fazy (białko C-reaktywne, CRP)
- wysoki poziom trójglicerydów
- wysoki poziom homocysteiny - hiperhomocysteinemia
- wysoki poziom kwasu moczowego
- niedobory witamin grupy B, zwłaszcza kwasu foliowego
- mała aktywność fizyczna
- osobowość typu A
- niewłaściwy sposób odżywiania
- stres
- nerwica
- predyspozycje rodzinne i genetyczne (udar w rodzinie w wywiadzie)
Polega na nagłym wylewie krwi z pękniętego naczynia, który niszczy utkanie mózgu. Najczęstszą przyczyną jest nadciśnienie tętnicze. Stanowi ok. 15-20% wszystkich udarów.
Przyczyny
Podstawowymi przyczynami udarów mózgu są:
- nadciśnienie tętnicze
- tętniaki
- skazy krwotoczne
- przedawkowanie leków przeciwzakrzepowych
- niewiarygodnie silne emocje, szok
Objawy
Nie wszystkie z niżej wymienionych muszą wystąpić:
- mogą wystąpić zaburzenia świadomości – często ma miejsce utrata przytomności
- w przypadku wylewu podpajęczynówkowego – objawy oponowe
- w wielu przypadkach występuje bardzo silny ból głowy
- niedowład bądź paraliż połowy ciała, szczególnie dotkliwie odczuwany w zakresie możliwości poruszania kończynami. Może wystąpić nagle podczas dnia, lub też po wysiłku fizycznym, albo w nocy (osoba chora budzi się już z objawami udaru)
- osłabienie lub zniesienie czucia po jednej stronie ciała
- zaburzenia w zakresie zdolności wykonywania precyzyjnych ruchów, nie wynikające z niedowładu – apraksja
- zaburzenia w zakresie zdolności mówienia i/lub rozumienia mowy – afazja, dyzartria
- zaburzenia w zakresie zdolności do pisania (agrafia) i czytania (aleksja)
- zaburzenia w zakresie zdolności do zapamiętywania nowych informacji – amnezja
- zaburzenia w zakresie zdolności do rozpoznawania i identyfikowania obiektów – agnozja
- zaburzenia w zakresie zdolności do liczenia – akalkulia
- zaburzenia w zakresie zdolności do przełykania
- zaburzenia w zakresie zdolności do widzenia w danym zakresie pola widzenia niedowidzenie
- może wystąpić również napad padaczkowy
- może wystąpić majaczenie, mogą towarzyszyć urojenia i omamy
- paraliż całego ciała
- utrata mowy
Spowodowany gwałtownym zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu jako wynik zwężenia lub całkowitego zamknięcia światła naczyń tętniczych. Stanowi 85-90% wszystkich udarów.
Przyczyny
- migotanie przedsionków
- zmiany miażdżycowe
- niedrożność tętnic zaopatrujących mózg (zakrzep)
- wady zastawek
- ostry zawał serca
- zaburzenia rytmu serca
- zaburzenia krzepnięcia
- zmiany zapalne naczyń
Objawy
Nie wszystkie z niżej wymienionych muszą wystąpić:
- niedowład bądź paraliż połowy ciała, szczególnie dotkliwie odczuwany w zakresie możliwości poruszania kończynami. Może wystąpić nagle podczas dnia, lub też po wysiłku fizycznym, albo w nocy (osoba chora budzi się już z objawami udaru)
- osłabienie lub zniesienie czucia po jednej stronie ciała
- zaburzenia w zakresie zdolności wykonywania precyzyjnych ruchów, nie wynikające z niedowładu – apraksja
- zaburzenia w zakresie zdolności mówienia i/lub rozumienia mowy – afazja, dyzartria
- zaburzenia w zakresie zdolności do pisania (agrafia) i czytania (aleksja)
- zaburzenia w zakresie zdolności do zapamiętywania nowych informacji – amnezja
- zaburzenia w zakresie zdolności do rozpoznawania i identyfikowania obiektów – agnozja
- zaburzenia w zakresie zdolności do liczenia – akalkulia
- zaburzenia w zakresie zdolności do przełykania
- zaburzenia w zakresie zdolności do widzenia w danym zakresie pola widzenia niedowidzenie
- może wystąpić również napad padaczkowy
- może wystąpić majaczenie, mogą towarzyszyć urojenia i omamy
- mogą wystąpić zaburzenia świadomości
W przypadku udaru mózgu badaniem rozstrzygającym jest tomografia komputerowa głowy lub rezonans magnetyczny (obie metody o blisko 100% czułości[potrzebne źródło]). W diagnostyce stosuje się również USG (np. tętnic szyjnych), arteriografię i echokardiografię (poszukiwanie ewentualnego źródła materiału zatorowego).
[ LeczeniePierwsza pomoc
Udar mózgu jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Bardzo istotny w leczeniu jest czas upływający od wystąpienia objawów i postawienia rozpoznania do wdrożenie leczenia, dlatego osobę, u której podejrzewa się wystąpienie udaru mózgu należy jak najszybciej przetransportować do szpitala. Powinno się unikać leczenia i transportu pacjenta z udarem do małych lokalnych ośrodków, które nie są w stanie zapewnić właściwego wczesnego postępowania terapeutycznego. Dyskwalifikujące dla ośrodka są: brak urządzenia diagnostyki obrazowej (tomograf, rezonans), brak oddziału chirurgii naczyniowej i chirurgii czaszki z całodobowym ostrym dyżurem, brak zespołu będącego w stanie zastosować leczenie trombolityczne. Do takiego ośrodka pacjent z udarem nie powinien trafić. Optymalną sytuacją jest, gdy pacjent trafi na specjalistyczny oddział udarowy.
W przypadku podejrzenia udaru mózgu należy zabezpieczyć czynności życiowe i ułożyć chorego w pozycji bezpiecznej, w celu zapobieżenia zapadaniu języka lub zachłyśnięcia wymiocinami. Należy niezwłocznie wezwać karetkę pogotowia (reanimacyjną) i monitorować oddech i krążenie.
Leczenie fazy ostrej
[ Postępowanie ogólne- monitorowanie czynności życiowych
- uzupełnianie niedoborów wodno-elektrolitowych
- monitorowanie ciśnienia tętniczego. U chorych z udarem mózgu należy unikać gwałtownego obniżania ciśnienia[potrzebne źródło], ze względu na ryzyko zmniejszenia przepływu mózgowego krwi. Leczenie hipotensyjne wdraża się przy wartościach ciśnienia[potrzebne źródło]:
- >220/120 przy udarze niedokrwiennym (180/105 przy planowanym leczeniu trombolitycznym)
- >180/50 przy udarze krwotocznym
, oraz w każdym przypadku z towarzyszącym ostrym zespołem wieńcowym, ostrą niewydolnością nerek czy niewydolnością serca
- przy współistniejącej gorączce obniżanie temperatury ciała (ibuprofen, paracetamol)
- kontrola diurezy
- profilaktyka przeciwzakrzepowa
- leczenie przeciwdrgawkowe przy występowaniu drgawek (benzodiazepiny dożylnie)
- leczenie przeciwobrzękowe w przypadku stwierdzenia objawów obrzęku mózgu (uniesienie głowy, mannitol, krótko działające barbiturany, hiperwentylacja, ewentualnie postępowanie operacyjne)
| Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji.Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się odnośnie jakich informacji pojawiły się wątpliwości. Wstawiając szablon, dodaj informację o tej stronie na Wikipedia:Strony wymagające weryfikacji. |
Postępowanie lecznicze jest uzależnione od tego, czy mamy do czynienia z udarem krwotocznym, czy niedokrwiennym. Zależy także od czasu jaki upłynął od pierwszych objawów (a częściowo także od stanu pacjenta i innych dolegliwości).
Błędem jest, przyjmowane w wielu starszych podręcznikach, leczenie ogólne i zachowawcze udarów, bez wprowadzenia leczenia przyczynowego. Przykładowo na polskiej wikipedii znajdował się tekst o treści: "W leczeniu udarów pierwsza fazą jest leczenie farmakologiczne, następnie (po wyciszeniu otępienia) wskazana jest rehabilitacja, która nastawiona jest wybitnie na przywrócenie funkcji utraconych przez pacjenta". W każdym przypadku, jeśli chory zgłosił się odpowiednio wcześnie, należy rozważyć zastosowanie leczenia przyczynowego (zabieg chirurgiczny lub leczenie trombolityczne), dając choremu szanse uniknięcia następstw neurologicznych.
| Udar krwotoczny (10-15% przypadków) | Obecnie nie forsuje się rutynowego leczenia chirurgicznego (z trepanacją czaszki, opracowaniem chirurgicznym miejsca krwawienia i uszkodzonego naczynia, i oczyszczeniem tkanek z zalegającej krwi) w ciągu 4 dób od wystąpienia nadnamiotowego udaru krwotocznego. Zabiegowi chirurgicznemu, połączonemu z powinni być poddani pacjenci: z wylewem do móżdżku, jeśli ognisko krwotoczne jest większe od 3 cm, jeśli występują ubytki neurologiczne, z krwawieniem do pnia mózgu, z uciskiem i/lub wodogłowiem utrudniającym odpływ z komór mózgu. Do rozważenia poddaje się ewakuację nadnamiotowych ognisk, jeśli znajdują się do 1 cm od powierzchni. Rutynowo należy opracować wszystkie krwawienia podoponowe. [1] Choć nie stwierdzono znamiennego wzrostu przeżywalności po zabiegu operacyjnym, wykazano w badaniach wieloośrodkowych znaczące zmniejszenie późniejszych deficytów neurologicznych i skrócenie okresu rehabilitacji[potrzebne źródło]. Wobec następstw jakie niesie za sobą udar krwotoczny wydaje się zatem, że podjęcie działań zmierzających do ograniczenia niepełnosprawności chorego, jest kluczowe. W przypadku udaru krwotocznego znaczną część szkód neurologicznych wywołuje układ odpornościowy pacjenta[potrzebne źródło], dlatego w pierwszym okresie podaje się (obok osłonowej antybiotykoterapii) leki immunosupresyjne różnych grup[potrzebne źródło]. Bardzo korzystne wyniki przyniosły badania z zastosowaniem cyklosporyny[2] (lek przeciwodrzutowy stosowany np po przeszczepach). W USA istnieją specjalistyczne programy lekowe dla chorych po udarze krwotocznym (stosowane także np po uszkodzeniach rdzenia kręgowego), zmniejszające poziom uszkodzeń komórek nerwowych przez układ odpornościowy, poprawiające znacząco rokowanie, niestety niedostępne dla pacjentów w Polsce. |
| Udar niedokrwienny (85-90% przypadków) | Od końca lat 90, na wzór leczenia ostrego zawału serca, wprowadzono do leczenia udaru niedokrwiennego mózgu leki trombolityczne. Są to leki "rozpuszczające" skrzep będący przyczyną niedokrwienia mózgu. Leczenie należy wykonać w trybie nagłym, doraźnym, najszybciej jak to jest możliwe (do 3-4 godzin od pierwszych objawów). W Polsce, od roku 2003, na podstawie wytycznych Narodowego Programu Profilaktyki i Leczenia Chorób Sercowo-Naczyniowych POLKARD 2003-2005, prowadzone jest leczenie trombolitycze w udarze niedokrwiennym w specjalnie przygotowanych do tego Oddziałach Udarowych. Leczenie trombolityczne może być przeprowadzone tylko w czasie pierwszych 3 godzin od wystąpienia udaru[potrzebne źródło], ponieważ po tym czasie nie przynosi spodziewanych rezultatów i może prowadzić do poważnych powikłań (wtórne ukrwotocznienie zawału). Aktualnie nie ma leków, które skutecznie leczą udary po tym czasie, jednak w niektórych przypadkach leczenie trombolityczne odnosi skutek w czasie do 4,5 godziny od udaru, a nawet do 6 godzin[potrzebne źródło], jednak zależy to od indywidualnego przypadku chorego. Odpowiednio wcześnie pojęte leczenie pozwala na całkowite odwrócenie skutków udaru[potrzebne źródło], zaś chory może powrócić do pełnej aktywności bez żadnych defektów neurologicznych. Niepodjęcie leczenia trombolitycznego w prawidłowo i wcześnie rozpoznanym udarze niedokrwiennym jest poważnym błędem w sztuce lekarskiej, skazującym pacjenta na ciężkie inwalidztwo. |
W każdym etapie leczenia konieczne jest kompleksowe zajęcie się chorym, jego monitoring i zwalczanie na bieżąco wszystkich dysfunkcji. Większość chorych po udarze ginie z powodu zapalenia płuc, posocznicy czy zaburzeń rytmu serca[potrzebne źródło]. Często pojawia się hipo lub hipertermia, występuje spłycenie oddechu i zniesienie odruchów kaszlu, spotyka się zaburzenia elektrolityczne i metaboliczne. Może pojawić się także obrzęk mózgu. Wyrównywanie stanu chorego jest zatem kluczowe dla utrzymania go przy życiu.
Rehabilitacja
Po przebytym udarze mózgu niezbędna jest następowa rehabilitacja mająca na celu przywrócenie utraconych funkcji. Rehabilitację należy podjąć najszybciej jak to jest możliwe, po ustabilizowaniu stanu pacjenta. Rehabilitacja jest długotrwała i jest nie zawsze prowadzi do pełnego przywrócenia utraconych funkcji. Optymalną sytuacją jest prowadzenie jej w specjalistycznych ośrodkach rehabilitacyjnych, jednak w polskich warunkach czas oczekiwania na przyjęcie do takiego ośrodka (kilka miesięcy) niweczy często wysiłki pacjenta i rehabilitantów. Powinna być również kontynuowana w warunkach domowych, lub zakładu opiekuńczo-leczniczego.
[ Przypisy- Strona poświęcona udarowi mózgu
- Rola rodziny w rehabilitacji po udarze mózgu (praca magisterska)
- Dieta po udarze mózgu
- Artykuł na temat udaru
Przeczytaj też zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych na Wikipedii!Wikiprojekt: Nauki medyczne • Portal: Nauki medyczne
Parse error: syntax error, unexpected '}' in /home/vloq/wiki/encyklopedia.c-o-m.pl/ll5a5f92bb4f40ac53f1ec5cd05dbfd3ce.php on line 1